ATEBETÜ’L-HAKÂYIK’TA BİR EMİR EKİ

Authors : Vugar SULTANZADE

Pages : 297-305

View : 14 | Download : 7

Publication Date : 2018-09-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Atebetü’l-Hakâyık’ta teklik ikinci şahıs emir kipi için üç farklı morfem kullanılmıştır. Bunlardan biri sıfır morfem insert ignore into journalissuearticles values(eksiz biçim);, ikincisi -GIl, üçüncüsü ise -A morfemidir. İlk iki biçimden hem Atebetü’l-Hakâyık’ta hem diğer Karahanlı Türkçesi kaynaklarında üçüncüye nazaran daha çok istifade edilmiş ve emir kipi söz konusu olduğunda literatürde de bunlara daha çok yer verilmiştir. Üçüncü morfemi ise ayrıca ele alan bir araştırma bugüne kadar yapılmamıştır. Makalede işte bu morfem araştırmaya tabi tutulmuştur. -A morfemiden genellikle kuvvetlen- dirme veya pekiştirme edatı olarak bahsedilmiştir. Ancak Atebetü’l- Hakâyık’taki ve diğer kaynaklardaki örneklerde görüldüğü üzere, -A eki insert ignore into journalissuearticles values(-Gıl eki gibi); bir emir pekiştirme değil, emir yumuşatma işlevine sahiptir. Emir kipi insert ignore into journalissuearticles values(imperatif); sadece emir, buyruk belirtmez; rica, öneri, tavsiye vs. de belirtir. Atebetü’l-Hakâyık’taki örneklerde -A eki her zaman tavsiye, nasihat işlevinde ve ayrıca, sadece ikinci şahıs emir için kullanılmıştır. Bu sınırlama, morfemin edat değil, bir emir eki olduğunu gösteren başlıca kanıttır. Makalede diğer kanıtlar da su- nulmuş, morfemin gerçek a edatından farkları sıralanmıştır. Söz ko- nusu ekin etimolojisi, tarihî seyri ve çağdaş dönemde tespit edilen iz- lerinin kullanımı ve işlevleriyle ilgili, Karahanlı dönemiyle karşılaştırı- larak verilen bilgiler makalede ayrıca yer almıştır.
Keywords : Atebetül Hakâyık, Karahanlı dönemi, Emir kipi, A eki, sAnA morfemi

ORIGINAL ARTICLE URL