CUMHURİYET TÜRKİYESİ’NİN “FARKLI” İŞADAMI NURİ DEMİRAĞ’IN HAVACILIK SANAYİ VE KARADENİZ’DEN AKDENİZ`E BÜTÜNSEL KALKINMA PROJELERİ

Authors : Demirhan ERDEM

Pages : 189-209

View : 17 | Download : 4

Publication Date : 2016-03-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Bir işadamı olarak Nuri Demirağ, hem Türk özel havacılık sanayinde gerçekleştirdikleri, hem de gerçekleştiremediği bütünsel kalkınmaya yönelik projeleriyle, döneminin işa- damlarından farklı bir profile sahiptir. Demirağ, Türk eko- nomik ve siyasi hayatında çeşitli ilklere imza atmıştır. Çok partili hayata geçiş sürecinde, ilk muhalefet partisini kura- rak siyasi alanda bir ilki gerçekleştirmiştir. Ancak ekono- mik alanda, ilk özel yerli demiryolu hattını döşemesi, Türk özel havacılık sanayiinde seri üretime yönelik ilk yerli uçakları ve yerli paraşütleri üretmesi çok daha dikkat çeki- ci olmuştur. Ayrıca 1930’larda devletin yapmaya başladığı kalkınma ve sanayi planlarından kendisi de yaptırmış, ama hükümetten destek görmediği için uygulamaya geçireme- miştir. Türkiye’nin 1920’ler ve 1930’lardaki iktisat politi- kaları göz önünde tutulursa, Demirağ döneminin diğer işa- damları gibi sermaye birikim sürecinden yararlanmıştır. Ancak belli bir noktadan sonra, havacılık sanayi gibi o dö- nem Türkiyesi için zorlu ve riskli bir alana yönelerek, dev- let koruması altında garanti ve kolay kârları tercih eden döneminin işadamlarından ayrılmıştır. Demirağ’ın bu giri- şiminin altında, sadece havacılık sanayin gelecek ve büyük kârlar vaat etmesi değil, bu sektörü ülkenin sanayileşme hamlesinde önemli bir unsur olarak görmesi de yatmakta- dır. Ancak onun havacılık sanayindeki girişimleri ve ülke- nin sanayileşmesi, bütünsel kalkınması yönündeki projele- ri devletçe desteklenmemiş, hatta engellenmiştir. Bunun nedeni de Demirağ’ın, dönemin yöneticilerinin özel sektö- re biçtikleri rolün ötesine geçmesi olmalıdır. Demirağ giri- şimlerinin engellenmesinin nedeni olarak, dönemin dev- letçi iktisat politikalarını görmüştür. Oysa onun yaptıkları ve yapmayı istedikleri, devletçi iktisat politikalarının a- maçlarına ters düşmemektedir. Onun engellenmesinin ne- deni, dönemin yöneticilerinin zihniyetinde aranmalıdır.
Keywords : Nuri Demirağ, İktisat Politikaları, Si yasal Zihniyet, Havacılık Sanayi, Kalkınma Projeleri

ORIGINAL ARTICLE URL