Tarihi Kent Merkezinde Kentsel Dönüşüm Boyutları: Bitlis “Dere Üstü Kentsel Dönüşüm Projesi” Örneği

Bitlis birçok kültürel elemanın fiziksel uzantısı olarak inşa edilmiş ve yüzyıllardır mimari ve kültürel yaşantısını sürdüren kadim kentlerden biridir. Çalışma, Bitlis’in yüzyıllar içerisinde katmanlaşan kent merkezinin 2020 yılında başlayan ve adeta kenti yeniden katman katman açan ve boşaltan dönüşümünü ele almaktadır. Kentin tarihsel dokusunun ‘riskli alan’ gerekçesiyle dönüştürüldüğü proje, mimari açıdan eleştirel okunmaktadır. Bunun yanı sıra bir kentsel boşaltma neticesinde yapıların kullanıcı güvenliği açısından daha elverişli hale gelmesi, avantaj olarak değerlendirilmektedir. Kentin eski ve yeni dokusunun, mimari açıdan karşılaştırmalı okuması üzerinden şekillenen çalışmada, yapısal yıkımlar, yapılan projeler ve süreçler ele alınmıştır. Çalışma tarihi alanlarda yapılan dönüşüm projelerinin demokratik bir zeminde tartışılması gerektiği kanaatinden yola çıkmakla beraber, kentin çoğulcu yeniden inşasının kentsel görünürlüğe olumlu etki ettiği savına dayandırılmaktadır. Özetle çalışma, bir kentsel dönüşüm projesinin hem avantaj hem de dezavantaj oluşturan çift yönlü pozisyona odaklanmakta, dönüşüm süreçlerinin nasıl izlenmesi gerektiğinin cevabını aramakta; bunun kent kimliğine ve kentsel görünürlüğe etkisini araştırmaktadır. Gerçekleşen projenin verilerinin incelenip literatürle karşılaştırılması, mekânsal değişikliklerin okuması ve sınıfsal değişikliklerin değişen kentsel doku üzerinden ele alınması, çalışmanın yöntemini ifade etmektedir. Sonuçta yapılan dönüşümün Bitlis için olumlu taraflarının yanında, kolektif bellek kaybına, toplumsal açıdan sınıfsal değişikliklere ve soylulaştırmaya neden olabileceği tespit edilmiştir.