BAYBARS DÖNEMİNE BERÎD TEŞKİLATI

Authors : Musa Demir

Pages : 179-190

Doi:10.53718/gttad.1400346

View : 126 | Download : 242

Publication Date : 2024-11-24

Article Type : Research Paper

Abstract :Devletler; varlıklarını sürdürebilmek adına dış tehditlerden korunmak, düşman devletlerinin dini, siyasi, askeri, ekonomik ve kültürel faaliyetlerinden haberdar olmak istemişlerdir. Ayrıca ülkede devlet otoritesine başkaldırarak iç karışıklık çıkarmak isteyenlerin gizli faaliyetlerini öğrenmek, görevini yerine getirmeyen ve halka zulmeden devlet yöneticilerinin hal ve hareketlerini kontrol atlına almak adına istihbarat birimlerinden yararlanmışladır. İslam devletinin temellerini atan Hz. Peygamber, düşmanların hareketlerini izlemek için casuslardan faydalanmıştır. Aynı şekilde ilk dört halife, Emevî, Abbâsî ve Eyyûbîler döneminde de devletin çıkarlarını koruma ve olabilecek tehlikelere karşı önlem alma amaçlı oluşturulan berîd teşkilatı aktif bir şekilde kullanılmıştır. Türk İslam tarihinin en önemli sultanlarından biri olan ve Memlük Devleti’nin gerçek kurucusu kabul edilen Baybars’ın oluşturduğu berîd teşkilatı, bu teşkilatın işleyişi, teşkilatla ilgili yapmış olduğu yenilikler, Moğol, Haçlı ve diğer unsurların siyasi, askeri ve ekonomik faaliyetleri bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. İyi bir asker ve komutan olan Baybars (658-675/1260-1277), Memlük tahtına geçmeden önce devletin çeşitli kademelerinde önemli görevlerde bulunmuş ve devlet tecrübesi kazanmıştır. Özellikle Eyyûbî Devleti’nin Haçlılara karşı yaptığı Mansûra Savaşı ve Memlüklerin, Moğollara karşı yaptığı Ayncâlût Savaşı’nın kazanılmasında büyük bir rol oynamıştır. Baybars, on yıllık bir geçmişi olan Memlük tahtına oturduğunda devletin zayıf noktalarını görmüş, disiplinli bir ordunun yanı sıra gerek iç çatışmalar gerekse Moğol ve Haçlı saldırılarıyla yıpranmış ve hantal bir yapıya sahip olan berîd teşkilatını hızlı ve güvenilir haberleri elde etmek ve olabilecek tehlikeleri önlemek maksadıyla işlevsel hale getirmiştir. Baybars, bu teşkilatı tıpkı bir örümcek ağı gibi SİL ülkenin dört bir yanına yaymıştır. Casuslar stratejik öneme sahip şehirlerdeki devletin güvenliğine zarar verebilecek olay ve bilgileri kısa zamanda ana karargâh olan Kal’atü’l-cebel’e ulaştırmışlardır. Neredeyse kusursuz işleyen berîd teşkilatı, Baybars’ın Moğol ve Haçlılara karşı önlem almasına ve önemli başarılar kazanmasına ve bazı olaylara da büyümeden zamanında müdahale etme imkânı vermiştir. Baybars döneminde casusluk faaliyeti de berîd teşkilatı üzerinde yürütülmüştür. Sultan Baybars casuslardan almış olduğu hızlı ve doğru haber ile düşman hakkında bilgi sahibi olmuş kuvvetli ve zayıf yönlerini öğrenmiş, düşman üzerine doğru yer ve zamanda saldırarak önemli zaferler elde etmiştir. Bu dönemde haber alma aracı olarak at, güvercin ve dumandan faydalanılmıştır.
Keywords : Baybars, İstihbârât, Berîd, Casus, Moğol, Haçlı

ORIGINAL ARTICLE URL