ANTHONY JENKİNSON’UN GÖZÜNDEN TATAR ÜLKELERİNDEKİ RUS İŞGALİ

Anthony Jenkinson, İngiliz Moskova Şirketine bağlı olarak 1558 yılında Rusya, Tataristan ve Türkistan bölgelerini gezmiş, Kazan ve Astrahan gibi Ruslar tarafından kısa bir süre önce işgal edilmiş Tatar ülkelerine uğrayarak, bu ülkelerdeki halkın yaşadığı yıkım, ölüm ve diğer felaketler hakkında önemli bilgiler vermiştir. Bu bilgilerin yanı sıra Osmanlı, Safevî ve diğer Türk ülkelerinin kültürel yaşamlarına dair bilgilere de yer vermiştir. 1553’te Halep’te bulunduğu sırada Kanuni Sultan Süleyman ve ordusunun geçişine şahit olmuş ve gördüklerini ayrıntılı biçimde aktarmıştır. Ayrıca burada bulunduğu sırada şahsı için ticarî imtiyazlar almıştır ki bu durum İngiltere ve Osmanlı ilişkilerinin başlangıcı açısından önem arz etmektedir. İngiltere, XVI. yüzyılda Rusya ile ticarî ve diplomatik ilişkiler kurmak arayışında olmuş, İspanya ve Portekiz’le rekabet içinde olduğundan Çin’e gidecek alternatif yolları keşfetmek istemiştir. Bu bağlamda Kuzey Buz Denizi veya Rusya üzerinden Çin’e ulaşılabileceğini varsayarak, çeşitli kaşifleri bölgeye yollamıştır. Bu kaşiflerden biri olan Anthony Jenkinson, 1557 yılında Rusya’dan Çine doğru yolculuğa çıkmış ve yol üstünde gördüklerini kayıtlara geçirmiştir. Buhara’da sonlanan gezinin ayrıntıları, yazdığı anılar, mektuplar ve haritalar ile günümüze kadar ulaşmıştır. Rus, Tatar, Nogay, Türkmen ve Özbek Türklerine dair kendi bakış açısından bilgiler veren Jenkinson, döneme dair önemli kaynaklardan biri sayılmaktadır.