OĞUZ İSYANI VE HAREZMŞAH ATSIZ’IN OĞUZLARA KARŞI İZLEDİĞİ SİYASET

Authors : Mustafa Köksal
Pages : 349-364
Doi:10.53718/gttad.1606678
View : 91 | Download : 79
Publication Date : 2025-05-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Büyük Selçuklu Devleti’nin altın çağını yaşadığı Sultan Sencer (1118-1157) döneminin en önemli hadiselerinden birisi de Oğuz isyanıdır. Oğuz boyları, Karlukların baskısına daha fazla dayanamadıkları için yaşadıkları Mâverâünnehir topraklarından Horasan’a göç etmek zorunda kaldılar. Daha sonra Sultan Melikşah (1072-1092) döneminde Selçuklu Devleti’ne itaat ettiler. Üçok ve Bozok olmak üzere iki kola ayrılan Oğuz boyları, kendi beylerine bağlı olarak yaşamaktaydılar. Üçokların başında Dâd Beg oğlu Tûtî Bey, Bozokların başında ise Abdulhamid Bey oğlu Korkut Bey bulunmaktaydı. Bu boylar Sultan Sencer’e bağlı olmakla birlikte Selçuklu sarayına her yıl yirmi dört bin koyun vergi ödemekteydiler. Sultan Sencer, sayıları gittikçe artan Oğuz boylarını kontrol altında tutmak için Belh valisi Emir Kamac’ı görevlendirdi Ancak Oğuzlar ile Kamac arasında anlaşmazlıklar baş göstermesi gönderilen görevlilerin Oğuz Türklerine karşı kötü muamelelerde bulunmaları ve görevlilerden birisinin Oğuzlardan rüşvet istediği için öldürülmesi tarafları karşı karşıya getirdi. Sultan Sencer, Oğuzlar ile savaşmaya niyetli olmamasına rağmen devlet adamlarının ısrarı üzerine bu teklifi kabul etmek zorunda kaldı.1153 yılında yapılan savaşı Oğuzların kazanmasıyla birlikte Büyük Selçuklu Devleti dağılma sürecine girdi. Akabinde sultanın Oğuzlara esir düşmesi de devlet içerisinde otorite boşluğuna neden oldu. Bu zaman zarfı içerisinde devleti toparlamak amacıyla Karahanlı soyundan gelen Mahmud Han’ın tahta çıkarılması da kötü gidişe engel olamadı. Sultanın Oğuzların elinden bir an önce kurtarılması gerektiğinin farkında olan bazı Selçuklu Devlet adamları onu kurtarmak için girişimlerde bulundukları bilinmektedir. Bu devlet adamlarından birisi de Harezmşah Atsız’dır. O, Sultan Sencer’i kurtarmak için Gur Hükümdarı, Bâvend İsfehbedî ve Nîmrûz (Sistân) Meliki ile diplomatik ilişkiler kurdu. Ardından Oğuz liderlerinden Tûti Bey’e tehditkâr bir mektup göndererek Sultan Sencer’i serbest bırakmasını istedi. Ancak Oğuzlara karşı fiilen harekete geçmedi. Atsız’ın bu tutumu faaliyetlerinin tamamen göstermelik olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışmada Hârezmşah Atsız’ın Sultan Sencer’i kurtarmak için yaptığı diplomatik faaliyetler detaylarıyla ele alındı. Bunun için Atsız’ın İnşâ Divanı Reisi Reşîdüddin Vatvat’ın kaleme aldığı mektuplardan istifade edildi. Çalışmanın bu sahada yapılacak araştırmalar katkı sağlayacağı kanaatini taşımaktayız.
Keywords : Atsız, Sultan Sencer, Büyük Selçuklu Devleti, Tutî Bey, Horasan

ORIGINAL ARTICLE URL