Kıraat İlmi Bağlamında Beyzâvî ile Zemahşerî Arasındaki Görüş Ayrılıkları

Bu çalışma, Kâdî Beyzâvî’nin Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl adlı eserinde kıraatlerle ilgili Zemahşerî’den ayrılarak farklı görüşleri benimsediği hususları konu edinmektedir. Envâru’t-tenzîl, İslâm coğrafyasının büyük bir kesiminde asırlar boyunca ders kitabı olarak okutulan ve temel kaynaklar arasında sayılan önemli eserlerden biridir. Beyzâvî, kıraat ilmine dair izahlarında bu tefsirin başlıca kaynaklarından biri olan Zemahşerî’nin el-Keşşâf adlı eserini esas almıştır. Bununla birlikte Beyzâvî’nin kıraatlere dair değerlendirmeleri incelendiğinde bazı konularda ondan farklı görüşleri benimsediği görülmektedir. Bu hususların belirlenmesi müfessirin kıraat ilmindeki yetkinliğinin ortaya konulması bakımından önem arz etmektedir. Bu çalışmada sahih-şâz kıraatlerin nakli, kıraatlerin tevcihi ve tercihi hususunda Beyzâvî’nin Zemahşerî’den ayrıldığı noktalar ile fıkhî-kelâmî konularla irtibatlı kıraatlere dair yaklaşımındaki farklılaşmanın tespiti amaçlanmaktadır. Bu maksadı gerçekleştirmek için tefsir, kıraat ve dilbilim alanında öne çıkan eserlerle karşılaştırılmalı bir yöntem takip edilerek konu örnekler üzerinden ele alınmıştır. Bu çalışma neticesinde elde edilen bulgular, kıraatlerin sıhhatinin belirlenmesi noktasında Beyzâvî’nin Zemahşerî’yi birebir takip etmediğini ve ondan farklı birtakım tercihlere sahip olduğunu ortaya koymaktadır.