Anadolu Orta Çağ Sakinlerinde Travmalar

Authors : Serpil Özdemir Özbey
Pages : 1074-1103
Doi:10.48120/oad.1759638
View : 140 | Download : 194
Publication Date : 2025-12-26
Article Type : Review Paper
Abstract :Gelişim özelliklerine göre birçok hastalık kemikler üzerinde farklı izler bırakmaktadır ve kemiğe yansıyan bu izler, prehistorik ve protohistorik insanların sağlık sorunlarına ilişkin bilgi barındırmaktadır. Kemiği etkileyen hastalıklardan en dikkat çekici olanları kuşkusuz travmalardır. Travmalar, metabolik hastalıklar, eklem hastalıkları, deformiteler, tümörler, doğuştan anomaliler, enfeksiyonel hastalıklar, kan hastalıklarına bağlı kemik değişikleri ile endokrin ve dolaşım sistemi bozukluklarına bağlı kemik değişiklikleri kemiği etkileyen patolojik olgulardandır. Paleopatolojik çalışmalarda rapor edilen travma örnekleri; kırık ve çıkıklar, delici/kesici aletlerle oluşan travmalar, trepenasyon, scalping, ampütasyon, dekaputasyon şeklindedir. Bir toplumdaki travma izleri, o toplumun bireylerinin yaşam şekilleri, maddi kültürleri, ekonomik yapıları, meslekleri, yaşamış oldukları çevreleri, sağlık yapıları, grup içerisinde maruz kaldıkları yaralanmaları ve bu yaraların tedavi süreçlerini yansıtan birer veri kaynaklarıdır. Birçok araştırmacı tarafından eski Anadolu toplumlarına ait iskelet kalıntıları travmalar açısından değerlendirilmiş ve çok değerli bilgiler elde edilmiştir. Orta Çağ Anadolu toplumlarında yapılan değerlendirmelerde, topluluklar arasında mekânsal ve zamansal farklılıklar söz konusu olsa da travmaların genellikle günlük yaşamlarında çarpma, vurma, düşme gibi basit kazalar ile meydana gelmiş olduğunu ortaya konmuştur. Bu insanlarda çoğunlukla kafa travmaları ile kaburgalarda (costae), kol kemiklerinde (radius/colles kırığı), bacak kemiklerinde (femur, tibia, fibula), el ve ayak kemiklerinde (metacarpal ve metatarsal) meydana gelen kırıklar gözlenmiştir. Ayrıca az sayıda olsa da kesici alet ve ateşli silah yaralanmalarından kaynaklı travmalar ile trepenasyon olguları tespit edilmiştir. Orta Çağ’da Anadolu’nun farklı bölgelerinde yaşamış toplumlara ilişkin, farklı araştırmacılar tarafından belirlenen travma olgularının türleri, görülme oranları ve nedenlerinin ortaya konulması bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır.
Keywords : Travma, Orta Çağ, Anadolu, iskelet, paleopatoloji, düşme, çarpma

ORIGINAL ARTICLE URL