Rumeli Kazaskeri Sahhaf Şeyhzâde Es-Seyyid Mehmed Efendi’nin Kazaskerliği ve Mülâzemet Sistemindeki Değişimlerin Rûznâmçelerine Etkisi

Osmanlı ilmiye teşkilatı ve mülâzemet sisteminin işler yapısını bir düzene koymak, adli, eğitim-öğretim ve ifta işlerini bir düzen içerisinde yürütmek amacıyla birçok kanunnâmenin varlığı bilinmektedir. Özellikle 16. yüzyıldan 18. yüzyılın ilk çeyreğine değin Osmanlı ilmiye mesleğine girişin temeli niteliğinde olan mülâzemet sistemine bir işlerlik yapısı kazandırmak ve ilmiye mesleğine girmek isteyen talebeleri gerek sayısal gerek nitelik bakımından kontrol etmek amacıyla birçok düzenleme bulunmaktadır. Bu bağlamda iş bu çalışmada 18. yüzyılın ilk çeyreğinde Sahhaf Şeyhzâde es-Seyyid Mehmed Efendi’nin kazaskerliği öncesi ve döneminde mülâzemet sistemine dair çıkarılan beş adet hatt-ı hümâyûnun Sahhaf Şeyhzâde’nin tuttuğu rûznâmçelere ne derece yansıdığı ve düzenlemelerin uygulanıp uygulanmadığı sorgulanmıştır. Sorgulama neticesinde bahsi geçen bu beş adet düzenlemenin etkilerinin Rumeli kazaskeri Sahhaf Şeyhzâde’nin kayıt altına aldığı rûznâmçelerde görüldüğü, mülâzemet sisteminin işler yapısının değişime uğraması bakımından çıkarılan hatt-ı hümâyûnların, mülâzemet sistemi üzerinde bir değişime sebep olduğu, istisnalar dışında çıkarılan beş adet düzenlemeye uygun hareket edildiği tespit edilmiştir. Her ne kadar Sahhaf Şeyhzâde’nin kazaskerliği öncesi ve döneminde çıkarılan mezkûr hatt-ı hümâyûnlar, mülâzemet sistemi üzerinde bir değişim ve dönüşüm meydana getirse de söz konusu bu hükümler, mülâzemet sistemi özelinde kronikleşen sorunların varlığını ve bu sorunların hala çözülemediğini işaret etmektedir.