Modernleşme Dönemi Osmanlı Bahriyesinde Bir Müzakere Kurumu Olarak Şûrâ-yı Bahriye: Bürokratik Yapısı ve Çalışma Usulü [1877-1914]

Authors : Mehmet Korkmaz
Pages : 83-104
Doi:10.21021/osmed.1552060
View : 192 | Download : 289
Publication Date : 2025-06-15
Article Type : Research Paper
Abstract :18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Batı’nın gelişmiş ülkeleri karşısında askerî, ekonomik ve teknolojik olarak devletin geri kaldığını gören Osmanlı devlet adamları bu durumdan çıkışın yapılacak köklü reformlara bağlı olduğu kanaatindeydiler. Nitekim bu düşünceden hareketle Batı teknolojisinin transferi gündeme geldi. Aynı zamanda sivil ve askerî kurumlarda bazı reform hareketleri başlatıldı. Reformların prensipler ve kurumlar üzerinden yapılmasının önemi kavran-dığından öncelikle bunun icrası ve kontrolü amacıyla komisyon ve meclisler teşkil edildi. Bürokra-side ve toplumsal hayatta köklü değişimlerin ortaya çıkmasını da sağlayan bu durum devlet organlarında müzakere odaklı katılımcı bir anlayışın yerleşmesine zemin hazırladı. Merkez ve taşra organizasyonundaki bu çalışmalar içerisinde merkezde nezaretlerin teşkili ve bunların bünyesinde müzakere ve karar alma meclislerinin oluşturulması askerî kurumlar için de söz konusu oldu. Bu araştırmada devletin askerî teşkilatının önemli bir unsuru olan deniz kuvvetleri (Kaptan-ı Deryâlık/Bahriye Nezareti) bünyesinde teşkil edilen meclis üzerinde duruldu. 1840 yılında Meclis-i Bahriye olarak teşkil edilen bu müessesenin adı 1877 yılında Şûrâ-yı Bahriye olarak değiştirildi. II. Meşrutiyet’in ilanından sonra ise adı Şûrâ-yı Âlî-i Bahrî oldu. Zamanla isim değişikliğine uğrasa da aynı fonksiyonla görevini icra eden bahriyenin bu en önemli müzakere ve karar alma organının Meclis-i Bahriye adıyla faaliyet gösterdiği döneme dair çalışmalar mevcut olmakla birlikte Şûrâ-yı Bahriye adını aldığı dönemden lağvedildiği. 1914 yılına kadar olan süreçteki kurumsal yapısı, çalışma usulü ve faaliyetlerine dair bir araştırma mevcut değildir. Bu makalede söz konusu tarih aralığında Şûrâ-yı Bahriye’nin karar alma ve uygulama süreçlerine etkisi ve zamanla bunun nasıl bir değişime uğradığı sorularına cevap aranacaktır.
Keywords : Şûrâ-yı Bahriye, Bahriye Nezareti, Osmanlı Denizciliği, Deniz Kuvvetleri, Osmanlı Devleti.

ORIGINAL ARTICLE URL