Dünya Müslüman Kongresi İçin Bir Girişim: İsmail Gaspıralı’nın Mısır’da Çıkardığı En-Nahda Gazetesi

Authors : Ümit Akın
Pages : 105-126
Doi:10.21021/osmed.1554630
View : 77 | Download : 61
Publication Date : 2025-06-15
Article Type : Research Paper
Abstract :Rusya Türklerinin/Müslümanlarının rehberlerinden olan İsmail Gaspıralı, Rusya’da millî uyanış hareketlerine yönelik faaliyetler yürütürken gazete çıkarmış, kongreler düzenlemiş, usul-ı cedit okulları açmış, kısacası sosyal ve siyasi bakımdan birçok icraat gerçekleştirmiştir. Gaspıralı’nın asıl hedefi bir Dünya Müslümanları Kongresi toplamak, İslam ülkelerinin temsilcileriyle istişareler yapmak, Müslümanlarda farkındalık yaratarak onların içinde bulunduğu gaflet uykusundan uyandırmaktı. Tercüman takipçilerinden Ünlü Macar Türkolog Armin Vambery’in sevkiyle, Gaspıralı’nın bu girişimi “A Mahomedan Congress In Cairo” başlığıyla The Times gazetesinin 22 Ekim 1907 tarih 38 nolu sayısında duyurulmuştur. Böylelikle Gaspıralı’nın bu teşebbüsü uluslara-rası bir hadiseye dönüşmüştür. Aslında bu toplantının halifeliğin başkenti İstanbul’da olması taraftarı olanlar da (Jön Türkler) vardır. Fakat Gaspıralı, bazı nedenlerden dolayı bunu mümkün görmemiş, toplantı için Mısır\\\'da karar kılmıştır. Mısır’da kongreden önce yapılan hazırlık konferansı Osmanlı Hükümeti tarafından da takip edilmiştir. Osmanlı Devleti’nin Mısır Fevkalade Komiseri Gazi Ahmet Muhtar Paşa konferanstan beş gün sonra 6 Kasım 1907’de saraya konfe-ransla ve Gaspıralı’yla ilgili tezkere gönderir. Gaspıralı 1908 başlarında Mısır’a geldiğinde En-Nahda gazetesini çıkartır. Yalnızca üç sayı çıkabilen bu gazetenin klişesi “Her hafta Cuma ve salı günleri yayımlanan politik, edebî ve reformist bir gazete” olarak belirtilmiştir. Gazetede, Dünya Müslüman Kongresi için önemli haberler, Müslümanların ilerlemesi yolunda yapılacaklar, Türkiye, İran ve Rusya’yla ilgili önemli bilgiler yer almaktadır. Çalışmamızda nitel araştırma yöntemlerinden döküman araştırma yöntemi kullanılmıştır.
Keywords : İsmail Gaspıralı, En-Nahda, kongre, Mısır, reform

ORIGINAL ARTICLE URL