Mehâsinü’l-Âdâb’da Sultan III. Murad Dönemine Dair Eleştiriler

Authors : Süleyman Lokmacı

Pages : 26-55

Doi:10.21021/osmed.1629396

View : 1018 | Download : 1286

Publication Date : 2025-09-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Gelibolulu Mustafa Âlî’nin Mehâsinü’l-Âdâb adlı eseri, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşanan siyasi, sosyal ve ekonomik çöküşün çarpıcı bir tablosunu sunmaktadır. Özellikle Sultan III. Murad döneminde derinleşen rüşvet, liyakatsiz atamalar, saray entrikaları ve ilmiye sınıfındaki ahlaki yozlaşma gibi sorunlar, Âlî’nin kaleminden keskin bir eleştiriye tâbi tutulmuştur. Bu çalışma, eserin hem teorik bir ahlak ve siyaset metni hem de Osmanlı bürokrasisinin işleyişindeki aksaklıkları teşhis eden bir eleştirel inceleme olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırmada, tarihsel eleştiri ve içerik analizi yöntemleri bir araya getirilerek Mehâsinü’l-Âdâb’ın, dönemin siyasi ve sosyal yapısı içindeki yeri ve önemi incelenmiştir. Eserin yazıldığı dönemdeki siyasal ve toplumsal dinamikler göz önünde bulundurularak, Sultan III. Murad dönemi ve Osmanlı bürokrasisindeki yozlaşma, rüşvet ve ilmiye sınıfındaki çöküş gibi sorunlar derinlemesine analiz edilmiştir. Âlî’nin eleştirileri, metin içi analiz yöntemiyle değerlendirilerek dönemin diğer kaynakları ve literatürle karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma, eserin hem teorik hem de pratik yönlerinin anlaşılmasına olanak tanıyarak, eserin Osmanlı Devleti’nin idari yapısındaki aksaklıklara ilişkin somut gözlemler sunduğu ortaya konmuştur.
Keywords : Osmanlı İmparatorluğu, III. Murad, Gelibolulu Mustafa Âlî, Mehâsinü, Devlet Yönetimi.

ORIGINAL ARTICLE URL