Safevi Mimarisinde Sıradışı Bir Başyapıt: Şeyh Lütfullah Camii

Authors : Gülsen Baş Terzioğlu, Ayşegül Bekmez Yelen

Pages : 10-24

Doi:10.62425/palmet.1687625

View : 86 | Download : 98

Publication Date : 2025-09-29

Article Type : Research Paper

Abstract :İran’da 16-18. yüzyıllar arasında hüküm süren Safevi Devleti kültürel ve sanatsal açıdan Türk İslam Devletleri arasında sıradışı bir yapı arz etmektedir. İran’da 1501-1870 yılına kadar mimaride görülen üsluba “Isfahan Ekolü” denilmektedir. Bu dönemde saraylar, bahçeler, meydanlar öne çıkarken; çininin hemen her yapıda yoğun kullanıldığı, batılı tarzda duvar resimlerinin saray duvarlarını süslediği bir sanatsal ortam oluşmuştur. Safevi Mimarisi İran`da Sasani, Selçuklu, İlhanlı, Timur geleneğini devam ettirmenin yanında yenilikler de ortaya koymuştur. Safevi Devleti`nin oluşturduğu merkezi yapı, sanat ortamına da yansımış ve İran`da benzer üslupta çok sayıda yapı inşa edilmiştir. Şeyh Lütfullah Camii, Isfahan`da Nakş-ı Cihan Meydanı`nın doğusunda yer almaktadır. Cami Şah Abbas döneminde 1603-1619 yıllarında Muhammed Rıza Isfahanî tarafından inşa edilmiştir. Taçkapı üzerinde 1603 tarihi ve hattat Ali Rıza Abbasi`nin adı yer alırken; kubbede 1616 tarihi ve mihrapta 1618 tarihi ile üstad Muhammed Rıza Bennâ Isfahanî`nin adı geçmektedir. Şeyh Lütfullah Camii plan ve süsleme özellikleriyle Safevi Mimarisi’nin geldiği en üst noktayı temsil etmektedir. Merkezi planlı şekilde tasarlanan cami, kare planlı ve kubbeli bir harim ile batıdaki taçkapıdan kuzeydeki harim girişine kadar uzanan “L” şeklindeki koridordan oluşmaktadır. Caminin tasarımının diğer önemli parçası süsleme programıdır. Süsleme kompozisyonları Safevi Mimarisi’nin geldiği nokatayı ve diğer dönemlerden ayıran unsurları da ortaya koymaktadır. Araştırma Türk Sanatının daha az bilinen bir döneminin önemli bir yapısını tanıtırken o döneme dair özellikleri de ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Keywords : Safevi mimarisi, Şah Abbas, Şeyh Lütfullah Camii, merkezi plan, çini süsleme

ORIGINAL ARTICLE URL