Eş‘ariliğin Siyasal Tarihi Üzerine Kısa Bir Değerlendirme

Ebû’l-Hasan el-Eş‘arî’nin insert ignore into journalissuearticles values(öl. 324/936); itikâdî alandaki görüşlerini benimseyenlerin zamanla oluşturdukları mezhebe Eş‘arîyye denilmektedir. Eş‘arîler Kur’ân ve Sünneti korumak amacıyla Allah’ın isim ve sıfatlarıyla başlayıp imâmet meselesiyle son bulan, zamanın ihtiyaçlarına göre genel ve eksiksiz bir kelâm yöntemi ortaya koymaya çalışmışlardır. Daha önce Ehl-i sünnet itikadını temsil eden Ebû Hanîfe insert ignore into journalissuearticles values(öl. 150/767);, İmam Mâlik insert ignore into journalissuearticles values(öl. 179/795);, İmam Şâfiî insert ignore into journalissuearticles values(öl. 204/820);, Ahmed b. Hanbel insert ignore into journalissuearticles values(öl. 241/855); gibi şahsiyetler büyük hizmetler sunmakla birlikte, Eş‘arîliğin düşünce dünyasının oluşumunda İbn Küllâb insert ignore into journalissuearticles values(öl. 240/854);, Hâris el-Muhâsibî insert ignore into journalissuearticles values(öl. 243/857);, Ebû Ali el-Kerâbisî insert ignore into journalissuearticles values(öl. 248/862); ve Kalânîsî insert ignore into journalissuearticles values(öl. 255/869); gibi kişilerin katkısı da unutulmamalıdır. Genelde Eş‘arîlik; mütekaddimûn, müteahhirûn, cem‘ ve tahkik dönemi olmak üzere üç kısımda değerlendirilmektedir. Ancak bu mezhebi; kelâmî, felsefî ve akâid Eş‘arîliği şeklinde tasnif edenler de olmuştur. Bunun nedeni ise Eş‘arîliğin değişik dönemlerde farklı yönetimlerin resmi mezhebi olması, medreselerde okutulan akâid alanındaki müfredatın bu mezhebin kaynaklarına göre düzenlenmesi ve buna bağlı olarak muazzam bir külliyât ortaya konulmasıdır.