Esbâb-I Nüzûlü Tespit Konusunda Tefsir Kaynaklarında Karşılaşılan Problemler

Authors : Mustafa Oktay Gamga
Pages : 467-488
Doi:10.17859/pauifd.1537891
View : 219 | Download : 219
Publication Date : 2024-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışma esbâb-ı nüzûlü tespit konusunda usûl kaynaklarında belirtilen kurallarla uyuşmayan problemli durumları ve literatürde tespit edilen hatalı uygulamaları kapsamaktadır. Usûl âlimleri nüzûl sebepleriyle ilgili rivâyetlerin sıhhatini tespit konusunda âyetlerin doğru anlamlandırılabilmesi için mümkün mertebe genel geçer kriterlerin tespitine çalışmışlardır. Bunun için de rivâyetlerde geçen ibare odaklı bazı usûl kâideleri belirlenmiştir. Ancak bu kuralların tefsir literatüründe birebir geçerliliğinin olmadığını, müfessirlerin çoğu zaman rivâyetlerde nüzûl sebebine esas teşkil eden ifadeyi tefsir, tefsire işaret eden ifadeyi kesin sebep olarak değerlendirdiklerini müşahade ettik. Muhaddislerin hadislerin sıhhati için aradıkları genel şartlar esbâb-ı nüzûl rivâyetlerinde de gerekli sayılmıştır. Ancak bir âyetin nüzûl sebebi olarak literatürde çok fazla rivâyetin nakledilmiş olması içinden çıkılması zor problemleri beraberinde getirmektedir. Ancak âyetin nüzûl vasatında gerçekleşen vâkıayla uyumlu rivâyetin tespiti ve âyetin doğru anlamlandırılabilmesi için bu problemin çözümü de büyük önem taşımaktadır. Zayıf değerde pek çok rivâyetin aslında âyetin siyâk ve sibâkıyla oldukça uyumlu olduğu ama daha sahih olan rivâyetin siyâk ve sibâkla uyumlu olmadığı görülmüştür. Bu nedenle esbâb-ı nüzûlü tespitte hadis kriteri yöntemleriyle tefsir rivâyetlerinin eleştiriye tâbi tutularak sonuca ulaşmaya çalışmanın her zaman doğru ve geçerli bir metod olmadığı anlaşılmıştır. Bu çalışma süresince vâkıayla uyumlu esbâb-ı nüzûlün tespiti için genel kabul gören esbâb-ı nüzûl kaynakları yanı sıra hadis, siyer ve tefsir külliyatı dönemlere göre genel olarak taranmış, literatürde usûl kaynaklarında belirtilen kriterlerin uygulanmasında karşılaşılan problemler ve usûle uymayan farklı uygulamalar tespit edilmiştir. Yapılacak olan çalışmalarda tefsir literatüründe karşılaşılan bu problemler göz önünde bulundurularak yol izlemenin, kanaat oluşturmada etkili olacağı ve daha isabetli sonuçlara ulaştıracağı önem arz etmektedir.
Keywords : Tefsir, Hadîs, Rivâyet, Esbâb-ı nüzûl, Sîret.

ORIGINAL ARTICLE URL