19. YÜZYILDAN GÜNÜMÜZE AFGANİSTAN AİLE HUKUKUNA İLİŞKİN DÜZENLEMELER

Afganistan’da aile hukuku, tarih boyunca farklı dinî, kültürel ve siyasi etkiler altında şekillenmiştir. Ülkenin uzun süren iç savaşları, rejim değişiklikleri ve dış müdahaleler nedeniyle aile hukukunda istikrar sağlamak zor olmuştur. İslam öncesi Afganistan’da farklı kabile gelenekleri ve yerel örfler, aile hukukunu belirleyen temel kaynaklardandı. Bu dönemde evlilik, boşanma, miras gibi konular yerel otoriteler ve kabile büyükleri tarafından düzenleniyordu. 7. yüzyıl sonrası İslam’ın yayılmasıyla birlikte aile hukuku büyük ölçüde şeriata dayanmaya başlamıştır. Hanefi mezhebi, ülkede en yaygın mezhep olduğu için aile hukuku kararları genellikle Hanefi fıkhına göre verilmekteydi. Evlilik, boşanma, nafaka ve miras gibi konular Kur’an, Sünnet, icma ve kıyas gibi İslam hukukunun temel kaynaklarına göre düzenlenmiştir. 19. yüzyıl sonlarından itibaren başlayan kodifikasyon çabaları, özellikle Hanefî mezhebi esas alınarak hazırlanmış, zamanla diğer Sünni mezheplerle birlikte Ca‘ferî fıkhından da yararlanmıştır. Modernleşme girişimlerinin yoğunlaştığı 20. yüzyıl başlarında Osmanlı ve Arap ülkeleri hukukundan etkilenilerek çeşitli düzenlemeler yapılmış, bu çabalar 1977 tarihli Afgan Medenî Kanunu ile sistematik bir bütünlük kazanmıştır. Ancak ülkedeki siyasi istikrarsızlık ve rejim değişiklikleri, hukuki normların uygulanabilirliğini sürekli olarak etkilemiş, özellikle 2004 Anayasası sonrası mezhepsel temsiliyetin tanınması ve 2021 sonrası Taliban yönetiminin getirdiği dini temelli müdahaleler, aile hukukunun içeriğini ve toplumsal işleyişini derinden dönüştürmüştür. Bu çalışma, 19. yüzyıldan günümüze uzanan süreçte Afganistan’da aile hukukuna dair düzenlemelerin tarihsel gelişimini, mezhepsel temelleri, toplumsal yansımaları bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır.