TÜRKİYE’DE BÖLGESEL KALKINMA VE DIŞ TİCARETİN NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: DÜZEY-2 BÖLGELERİ ÜZERİNE BİR ANALİZ

Bu çalışmanın amacı, dış ticaretin bölgesel kalkınma üzerindeki etkilerini Türkiye örneğinde kısa ve uzun dönemli ilişkiler çerçevesinde incelemektir. Çalışmada, 2008–2023 dönemini kapsayan dengeli panel veri seti kullanılarak Türkiye’nin 26 Düzey-2 bölgesi analiz edilmiştir. Bölgesel kalkınma, gelir, sağlık ve eğitim göstergelerinden oluşturulan bileşik bir kalkınma endeksi ile temsil edilmiştir. İhracat, ithalat, toplam dış ticaret hacmi ve ticaret açıklığı değişkenleri için ayrı modeller kurulmuş; yatay kesit bağımlılığı ve heterojenlik dikkate alınarak FMOLS, DOLS, MG ve PMG tahmincileri kullanılmıştır. Bulgular, uzun dönemde ihracatın bölgesel kalkınma üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. İthalatın etkisi bölgeler arasında farklılaşırken, ticaret açıklığı için yöntemler arasında tutarlı ve istikrarlı bir uzun dönem ilişki tespit edilememiştir. Elde edilen sonuçlar, bölgesel kalkınma politikalarında ihracat odaklı, yerel potansiyellere dayalı ve seçici politika araçlarının önemine işaret etmektedir.