CUMHURİYET DÖNEMİ İŞÇİ YERLEŞKELERİ VE LOJMAN ALANLARININ KENTE OLAN ETKİLERİ: BURSA ÖRNEĞİ

Authors : Gülten DÖNMEZ

Pages : 55-66

View : 33 | Download : 10

Publication Date : 2019-03-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Sanayi devrimi, Avrupa’da 18. ve 19. Yüzyıllarda üretimde makine kullanımının yaygınlaşmasıyla kitlesel üretime geçişin sağlanması ve bu gelişmelerin de Avrupa’daki sermaye birikimini arttırması olarak açıklanır. İnsanlık tarihinin en büyük dönüşümlerinden biri olan Sanayi devrimi ile birlikte ev tipi üretimden büyük boyutlarda fabrika üretimine geçilmiştir ve seri-hızlı üretim için birçok fabrika ile birlikte işçi sınıfına ihtiyaç duyulmuştur. Bunun sonucunda yeni çalışma mekanları olan fabrikalar ve sanayi kentleri, aynı zamanda kişilerin çalışma haricinde barındıkları yerler haline gelmiştir. Üretimin sağlandığı fabrikalar ile birlikte zaman kaybını en aza indiren lojmanların ortaya çıkması da kaçınılmaz olmuştur. Bu dönemde İngiltere, Almanya ve Fransa gibi Avrupa ülkelerinde oluşan ilk sanayi kentleri ve lojman örnekleri karşımıza çıkmaktadır. Çalışma içerisinde ilk sanayi kentleri, işçi sınıfı, çeşitli dönem ütopyaları ve şehirlerin aldığı yeni görünümler anlatılmak istenmiştir. I. Dünya savaşı sonrasında toparlanmaya çalışan yeni bir Cumhuriyet olan Türkiye’de ise Avrupa ülkeleri ile aynı seviyeye gelinebilmesi için sanayileşme atılımları gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla ülkenin çeşitli bölgelerinde ilk sanayi yerleşkeleri kurulmaya başlanmıştır. İlk sanayi yerleşkeleri Alpullu, Nazilli, Bursa, Kayseri, Karabük, Zonguldak, İzmit gibi şehirlerde kurulmuş olup, sadece üretim yapmayacak aynı zamanda ülkenin gereksinim duyduğu yeni bir toplum yapısını oluşturacaktır. Endüstrileşmiş dönemin işçi konutlarının çok zengin bir bilgi kaynağı ve arka plan sunduğu dikkate alınarak, bu çalışma kapsamında dönemin sanayileşme uygulamaları incelenecek ve Cumhuriyet Dönemi’nde oluşturulmuş yerleşkelerden bahsedilecektir. Ülkemizde Osmanlı dönemindeki mahkûm işçiler için üretilen işçi barakalarından Cumhuriyet dönemi bahçeli işçi lojmanlarına kadar değişik yelpazede işçi konutları oluşmuştur. Bu tip yerleşkeler ilk olarak içinde yaşayan insanları farklı şekilde geliştirmiş ve bulundukları şehirleri de etkilemişlerdir. Günümüzde birçok fabrika yerleşkesi ve bu yerleşkelere ait lojmanların çoğu fonksiyonunu yitirmiş, terk edilmiş endüstriyel alanlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tip alanlar kentsel hafıza için önemli, geçmişin endüstri yapılarıdır. Korunması ve dönüşümü gereken bu mimari mirasın tescillenmesi gerekmektedir. Sonrasında ise yerleşkenin sanayi işlevini sürdürmesi, bu mümkün olmuyorsa yeniden işlevlendirilerek bölgeye kazandırılması gerekmektedir. Çalışma kapsamında, “Günümüzde tamamen ya da kısmen işlevini yitirmiş bu yerleşkelerin yeniden kazanımları nasıl olur ve bulundukları çevre için nasıl bir ekonomik ve kentsel çekim alanları haline gelebilirler” sorusu Sümerbank Bursa Merinos Fabrikası incelemesi üzerinden cevaplanmış olacaktır.
Keywords : Sanayi Devrimi, Endüstri Devrimi, Cumhuriyet Dönemi, İşçi Yerleşkeleri, Lojmanlar, Bursa Merinos Yerleşkesi

ORIGINAL ARTICLE URL