SON DÖNEM MUSİKİŞİNAS ŞAİRLERİNDEN ENDERUNLU ŞEMSÎ VE ŞİİRLERİNDEN ÖRNEKLER

Authors : Mustafa Erdoğan, Hilal Yağmur

Pages : 102-131

View : 109 | Download : 132

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu yazıda daha önce hakkında hiçbir yayına rastlanmayan Enderunlu Şemsî’nin hayatı ve edebî kişiliği üzerinde durulmuş, ayrıca Divan’ı tanıtılarak şiirlerinden örnekler sunulmuştur. Kaynaklarda Şemsî, Şemsî Bey ve Şemsî Ağa şeklinde anılan şair Şemsî XIX. asrın musikişinas şairlerindendir. Kesin olmamakla birlikte 1790 yılı civarında doğduğu anlaşılmaktadır. İstanbullu olan Şemsî kaynaklarda geçmeyen bir tarihte Enderun’a alınmış, Seferli Odası’nda iken 1824’te terfi ettirilerek çuhadarlığa yükseltilmiştir. Şemsî Ağa daha sonra âşıkâne vadide söylediği gazellerle saray çevresinde epeyce tanınmış, odalardaki fasıllara sazla katılmış, çalıp çağırmış ve bu husus padişahın kulağına gidince huzurda da çalması için irade buyurulmuştur. Bunun üzerine 29 Kasım 1824 Pazartesi gecesi padişah II. Mahmud’un huzuruna çıkan Şemsî, gecenin üçte ikisinde beş on çeşit gazel, destan gibi eserler okumuş ve saz çalmıştır. Padişahın iltifatına mazhar olan Şemsî, silahdâr-ı zülfikâra çakırsalanlığa layık görülerek derecesi de yükseltilmiştir. 1827/1828’de Şemsî çakırsalanlık hizmetine ehliyeti kalmadığı gerekçesiyle silahdar dairesinden çıkarılmıştır. 1843’te çerağ edilip saraydan çıkarılan Şemsî gâh kahvehane, gâh meyhane köşelerinde hânendelik eylemiş ve muhtemelen 1845’te vefat etmiştir. Kaynaklarda musikişinaslığı övülen Şemsî’nin orta halli bir şair olduğu belirtilmektedir. Şairin bilinen ve elde olan tek eseri Divan’ıdır. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde yazma halinde olan Şemsî Divanı’nda 1 tercî-bend, 1 terkîb-bend, 5 tesdîs, 2 müseddes, 2 muhammes, 2 tahmîs, 2 murabba ve 67 gazel olmak üzere toplam 82 manzume bulunmaktadır. Daha ziyade aşk konulu olan bu manzumeler içinde 2 müacat, 2 naat da yer almaktadır. Ayrıca diğer manzumelerde de zaman zaman dînî-tasavvufî unsurlara rastlanmaktadır. Bütün manzumeleri Türkçe olan Şemsî, şiirlerinde sade sayılabilecek bir dil ve üslup kullanmıştır. Şemsî’nin şiirleri içinde bilhassa Klasik Türk Edebiyatı’nın XIX. asırdaki zihniyet değişimini gösteren ilginç örnekler bulunmaktadır.
Keywords : 19. Yüzyıl Klasik Türk Edebiyatı, Enderun, Şemsî, Şemsî Divanı

ORIGINAL ARTICLE URL