El-İdrîsî’nin Nüzhetü’l-Müştâk Fî İhtirâkı’l-Âfâk Adlı Eserinde Anadolu Coğrafyası

Authors : Remziye Çelik

Pages : 298-314

Doi:10.34086/rteusbe.1707111

View : 190 | Download : 180

Publication Date : 2026-01-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Orta Çağ’ın önde gelen coğrafyacılarından biri olan Şerîf İdrîsî, Nüzhetü’l-müştâk fî İhtirâkı’l-Âfâk adlı eserinde yeryüzünü yedi iklim kuşağına ayırmış; günümüz Anadolu Yarımadası’nı teşkil eden topraklar ise bu tasnif içinde IV. İklim’in V. ve VI. cüzleri, V. İklim’in V. cüzü ile VI. İklim’in V. cüzü kapsamında ele alınmıştır. İdrîsî, bu bölümlerde Anadolu’daki şehirler, kaleler, göller, nehirler ve adalar hakkında dikkat çekici coğrafi bilgiler sunmaktadır. Bu bağlamda eser, tarih ve coğrafya disiplinlerinde çalışan araştırmacılar için önemli bir başvuru kaynağıdır. Bu makalenin amacı, İdrîsî’nin Anadolu’ya dair gözlemlerini modern verilerle karşılaştırarak, Orta Çağ Anadolu’sunun coğrafi görünümünü daha net ortaya koymak ve bu bilgilerin tarihsel coğrafya literatürüne katkılarını değerlendirmektir. Çalışmada özellikle, İdrîsî’nin eserinde yer alan ve Boğaz’ın Anadolu bölgesi tarafında bulunduğu ifade edilen on temaya da yer verilmiş; böylelikle bölgenin dönemin şartları içindeki stratejik ve coğrafi önemi vurgulanmıştır. Makalede yer verilen analizler, Ramazan Şeşen’in Türkçeye kazandırdığı “Kadim Dünya Coğrafyası” adlı çeviri adlı eseri esas alınarak gerçekleştirilmiş; böylece İdrîsî’nin “Nüzhetü’l-Müştâk fî İhtirâki’l-Âfâk” adlı eserde Anadolu Coğrafyası daha kapsamlı ve sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Sonuç olarak çalışma, Anadolu’nun tarihsel coğrafyasına dair yeni bilgiler sunmakta ve İdrîsî’nin katkılarını daha geniş bir perspektifle ele almaktadır.
Keywords : İslam Coğrafyası, Anadolu, Nüzhetü’l-müştâk fî İhtirâkı’l-âfâk, Kitabu’r Rucar, Kale

ORIGINAL ARTICLE URL