Tolunoğulları Döneminde Kıptîlerle İlişkiler

Authors : Havva İslam Çelik, Ömer Sabuncu

Pages : 139-157

Doi:10.71083/rusuhder.1773520

View : 58 | Download : 69

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Tolunoğulları (868–905), Abbâsîlerin siyasî ve askerî açıdan zayıfladığı bir dönemde Mısır’da ortaya çıkan yarı-bağımsız bir Türk devletiydi. Bölgenin halifelik merkezine olan coğrafî uzaklığı, yönetimin valiler aracılığıyla yürütülmesini zorunlu kılmıştı. Ancak merkezin bölgeye yeterli ilgiyi göstermemesi ve valiler ile âmillerin keyfî uygulamaları halkın tepkisine yol açmıştı. Tolunoğlu Ahmed, böyle bir ortamda Mısır’a vali olarak geldiğinde idarî, askerî ve sosyal alanlarda önemli dönüşümler gerçekleştirmişti. Bu yenilikler, merkezi otoriteyle bağı zayıflamış olan Mısır halkının yeni idareyi benimsemesine zemin hazırlamıştı. Bu çalışmanın amacı, Mısır’ın kadim unsuru olan Kıptîlerin dinî kurumları, toplumsal varlıkları ve bürokratik tecrübeleriyle bu süreçte hangi ölçüde rol oynadıklarını ortaya koymaktır. Kıptî din adamlarının üst düzey bürokratik çevrelerle ilişkileri, din-devlet ikileminin önemli bir boyutunu teşkil etmektedir. Benzer şekilde, Kıptî halkın bürokratik çevrelerle ilişkilerinin incelenmesi de konunun diğer boyutunu oluşturmaktadır. Zaman zaman din adamları özelinde baskıların yaşandığı ve bazı düzenlemelerin uygulandığı Tolunoğulları dönemi, halk açısından genel olarak olumlu yönlerin ağır bastığı bir dönem olarak değerlendirilebilir. Araştırmanın önemli bir sonucu, Tolunoğulları döneminde Kıptîlerle ilişkilerin tek bir politika çerçevesinde açıklanamayacağı; bunun, dönemin siyasî dengelerine, yöneticilerin şahsî tercihlerine ve toplumsal koşullara bağlı olarak farklılık gösterdiğidir.
Keywords : İslam Tarihi, Tolunoğulları, Kıptîler, Din-Devlet İlişkileri, Devlet-Toplum İlişkileri

ORIGINAL ARTICLE URL