“Ey İnsanlar” ve “Ey İman Edenler” Hitaplarının Mukâtil b. Süleyman Tefsirindeki Yeri

Authors : Mehmet Aydemir

Pages : 202-212

Doi:10.71083/rusuhder.1806058

View : 67 | Download : 67

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Kur’ân’da geçen “Ey iman edenler!” ve “Ey insanlar!” hitaplarını Mukâtil b. Süleyman’ın tefsiri bağlamında ele almaktadır. Klasik tefsirlerde genellikle “Ey iman edenler!” ifadesinin tüm Müslümanlara, “Ey insanlar!” hitabının ise bütün insanlığa yönelik olduğu kabul edilmektedir. Ancak Mukâtil’in yaklaşımı, bu genellemelerden farklıdır. O, âyetlerin nüzûl bağlamını dikkate alarak hitapları belirli kişi, grup ve topluluklara tahsis etmektedir. Böylelikle Kur’ân’ın sözlü kültür ortamında şekillenen hitap tarzı, tarihsel muhataplar üzerinden anlaşılmaya çalışılmaktadır. Mukâtil, “Ey iman edenler!” hitaplarını bazen münafıklara, bazen Yahudiyken Müslüman olanlara, bazen de Müslümanlara yöneltmektedir. Örneğin Abdullah b. Übey gibi münafıklar veya Yahudilikten İslam’a geçen Abdullah b. Selam gibi şahıslar bu hitapların muhatabı olarak zikredilmiştir. Benzer şekilde, Tebük Seferi’ne katılmakta ağır davranan mü’minler de bu hitabın özel muhatapları arasında gösterilmektedir. “Ey insanlar!” hitabı ise Mekke müşrikleri, Yahudiler, münafıklar, belirli Arap kabileleri ve Mekke halkı gibi farklı gruplara tahsis edilmiştir. Mukâtil, âyetlerin sebeb-i nüzûl rivâyetlerini esas alarak bu hitapları tarihsel ve sosyal bağlamıyla yorumlamıştır. Çalışmanın ulaştığı sonuç, Kur’ân hitaplarının genelleyici bir yaklaşımla tüm insanlığa teşmil edilmesinin, nüzûl dönemi gerçekliğini göz ardı etme riskini barındırdığıdır. Mukâtil’in yöntemi ise Kur’ân’ın “metin” olmaktan ziyade “hitap” özelliğini vurgulamakta ve âyetleri siyer-tefsir ilişkisi içinde açıklamaktadır. Bu bağlamda, onun tefsiri Kur’ân’ın tarihsel muhataplarını açığa çıkararak sonraki yorumlara önemli bir zemin hazırlamaktadır.
Keywords : Tefsir, Mukâtil b. Süleyman, Ey İnsanlar!, Ey İman Edenler!, Hitap

ORIGINAL ARTICLE URL