KAZAK (KOZAK) EDEBİYATINDA TÜRK OLGUSU ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Authors : Sinan Kıyanç

Pages : 385-406

Doi:10.48068/rusad.1624997

View : 70 | Download : 117

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu araştırma, Kazak edebiyatında “Türk” olgusunu ele almaktadır. Burada “Türk” kavramı, esas olarak Osmanlı Devleti’ni temsil etmektedir. İncelenen Kazaklar ise tarihsel bağlamda “Rus Kazakları” olarak bilinen topluluktur. “Kazak” adı, Rusya’da kural tanımaz, başıbozuk ve kaçak gibi anlamlara gelmektedir. Fatih Sultan Mehmet’in 1475 yılında Azak Kalesi’ni fethetmesiyle birlikte, Kazaklar ilk kez Osmanlılarla temas kurmuşlardır. Bu temas sonrasında Kazaklar, uzun yıllar boyunca Osmanlı Devleti için ciddi bir tehdit unsuru hâline gelmiştir. 17. yüzyılda savunmadan taarruza geçen Kazaklar, Karadeniz kıyısındaki Osmanlı yerleşimlerine saldırılar düzenlemiş, hatta İstanbul’u dahi hedef almışlardır. Bununla birlikte, Karadeniz açısından stratejik bir konuma sahip olan Azak Kalesi’ni de işgal etmişlerdir. Ancak Osmanlı Devleti’nin aldığı karşı tedbirler neticesinde bu saldırılar etkisini yitirmiştir. Rusya’nın Kazakları himayesi altına alma girişimi, Kazakların Osmanlı Devleti ile ilişkilerinde yeni bir dönemin başlamasına neden olmuştur. Rusya’ya karşı geliştirdikleri direnç ve bu süreçte baş gösteren isyanlar, Kazakların Osmanlı Devleti’ne yakınlaşmalarını sağlamış; bazı Kazak topluluklarının Osmanlı himayesine girmeleriyle sonuçlanmıştır. Kazak edebiyatı, bu tarihsel sürece paralel olarak şekillenmiştir. Bu bağlamda, araştırmada “Kazak edebiyatı” kavramı hem Kazakların sözlü anlatım geleneği olan “Dumalar” (Дюма) hem de Kazaklar hakkında kaleme alınmış yazılı metinleri içermektedir. Sözlü anlatıların bu metinlerde belirleyici bir yer tutması, onları araştırmada temel kaynak olarak ele alma gerekliliğini doğurmuştur. Araştırma kapsamında Kazak edebiyatında Türk imgesi; “dost”, “düşman” ve “kültürel unsur” olmak üzere üç tematik başlık altında incelenmektedir. Bu temalar, Kazakların Türklerle yürüttüğü mücadeleleri, bir kısmının Osmanlı himayesine girmesini ve uzun süreli ilişkiler neticesinde ortaya çıkan kültürel etkileşimlerin edebi yansımalarını ortaya koymaktadır. Araştırmada, Kazak edebiyatında Türklerin önemli bir yere sahip olduğu; özellikle kahramanlık anlatılarında Türklerle yaşanan mücadelelere geniş biçimde yer verildiği ve bu mücadelelerin, Türk halkına duyulan derin bir saygı çerçevesinde ele alındığı ileri sürülmektedir. Bu doğrultuda, içerik ve metin analizi yöntemleri kullanılarak Kazak edebiyatında Türk olgusunun yeri ve temsili incelenmekte; böylece Kazak edebiyatının yapısal ve tematik özelliklerinin daha kapsamlı bir biçimde anlaşılması amaçlanmaktadır.
Keywords : Rus edebiyatı, Kazak, Türk, Osmanlı, Nekrasov

ORIGINAL ARTICLE URL