RUSYA’NIN OSMANLI DONANMASINI İMHA DÜŞÜNCESİ VE SİR WİLLİAM ETON’IN 1788 TARİHLİ PLANI

Authors : Hüseyin Yılmaz

Pages : 69-100

Doi:10.48068/rusad.1666875

View : 70 | Download : 109

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :1770’te yaşanan Çeşme Baskını Osmanlı donanmasının imhası ile sonuçlandı. İngiltere’nin desteği ile gerçekleşen Rusya’nın bu operasyonu, 1768–1774 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında denizlerdeki inisiyatifin Rusya’nın eline geçmesine neden oldu. Rusya 1783’te Kırım’ı ilhak etmiş ve Karadeniz’de güçlü bir donanma inşasına başlamıştı. Fakat 1787’de yeni bir savaş başladığında Rus donaması hala açık denizlerde Osmanlı donanmasının karşısına çıkmaktan çekinmekteydi. Bu nedenle Rus başkomutanı Potyomkin, Çeşme Baskını benzeri bir operasyon planlamaktaydı. Fakat Rusya ile İngiltere arasındaki sorunlar bunu imkansız kılmaktaydı. Bu nedenle Potyomkin, İstanbul’da demirli Osmanlı donanmasına karşı bir operasyon düşünmekteydi. Bunun için de Osmanlı Devleti ve İstanbul Boğazı’nın savunmasını bilen Sir William Eton’dan bir plan hazırlamasını istemişti. Sir William Eton, ticari ve diplomatik görevleri nedeniyle uzun süre Osmanlı topraklarında bulunmuştu. Plan, Oxford Üniversitesi Bodleian Library, Dep. Bland Burges 34’te bulunmaktır. 1 Ağustos 1788 tarihlidir. Özi (Oçakov) kuşatması sırasında hazırlanmış ve Özi’nin önlerindeki Rus karargahında bulunan Potyomkin’e sunulmuştur. “Sur la possibilité de détruire la Flotte Turque dans le Port de Constantinople avec une force tres inferieure” isimlidir. Bu memorandumda Eton, İstanbul’da demirli bulunan Osmanlı donanmasına küçük bir Rus kuvvetiyle saldırı yapılarak yok edilip edilemeyeceği sorusunun cevabını aramıştır. Eton, bu planda Haliç’te demirli Osmanlı donanmasına yapılacak baskına dair görüşlerini paylaşmıştır. İstanbul Boğazının akıntı yönü, rüzgarı, dağları, genişliği gibi bilgiler paylaşmıştır. Özellikle top tabyaları, kaleler, gemilerin konumu gibi veriler doğrultusunda Osmanlı savunmasını analiz ederek zayıflıklarını ortaya koymuştur. Bu çalışmanın amacı söz konusu raporu ortaya çıkaran şartları ve raporun içeriğini analiz etmektir. Özellikle Rusya’yı Osmanlı donanmasına ani bir baskın yapmaya iten nedenler, son dönemde Karadeniz’de değişen güç dengeleri ortaya konulmuştur. Diğer yandan Eton’ın daha önceki faaliyetlerine yer verilerek mezkûr askerî raporu hazırlayabilecek donanıma nasıl sahip olduğu gösterilmiştir. Bununla birlikte raporun bir özeti sunularak değerlendirilmiş ve metnin sonuna da orijinali eklenmiştir.
Keywords : Rusya, İstanbul Boğazı, Karadeniz, donanma, Sir William Eton

ORIGINAL ARTICLE URL