DÖNEMSEL REFORMLARDAN ZORUNLU KOLEKTİFLEŞTİRMEYE: TÜRKİYE CUMHURİYETİ DAHİLİYE VEKALETİNİN SOVYET KOLEKTİFLEŞTİRME RAPORU

Authors : Mahir Aslan
Pages : 151-171
Doi:10.48068/rusad.1684990
View : 46 | Download : 87
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Rusya’da toprak taksimi ve Rus köylüsünün hukuki hakları meselesi Rus tarihinin en uzun soluklu konularından biri olmuştur. Farklı dönemlerinde isyan, ayaklanma vs. olarak kendini gösteren bu problemin çözümüne yönelik ilk köklü adım 1861 toprak reformu ile atıldı fakat köylünün tüm meseleleri tam olarak çözülemedi. Köylü nispeten özgürleşmişti fakat geçimini sağlayacak kadar toprağa sahip değildi. Bu eksiklikler 1905 yılında tekrar ele alınarak P.A. Stolıpin’in tarım reformu ile giderilmeye çalışıldı. Stolıpin’in 1906–1911 yılları arasındaki toprak reformu 1861 yılındaki reformun devamıydı fakat burada da planlandığı kadar başarılı olunamamıştır. Stolıpin öldürülmüş programı da hükümet tarafından terkedilmişti. I. Dünya Savaşı, Bolşevik Devrimi ve bilhassa iç savaş yıllarında yaşanan gıda krizinin sebebi olarak Rus köylüsü görülüyordu. Köylü elindeki buğdayı hükümetin belirlediği fiyattan devlete satmayı reddederken piyasaya daha yüksek fiyatlardan satmayı uygun bulmuş ve hükümetin istediği oranda da ekim yapmamıştır. Tarım toplumundan endüstri toplumuna geçmek isteyen Sovyetler Birliği bu meseleyle ilgilenmiş ve geliştirdiği beş yıllık kalkınma programı çerçevesinde Rus köylüsüne, elindeki arazi, çiftlik ve diğer gelir kaynaklarına önemli yer ayırmıştır. Marksizm’e göre köylü küçük burjuvaydı ve sosyalist devlette yer alamazdı. Kalkınma programı içerisinde kolektifleştirme adı altında yürütülen bu program kimilerine göre başarılı olmuş kimilerine göre ise tam manasıyla bir başarısızlıktı. Uygulanan program neticesinde yaklaşık 5 milyon kişi açlıktan öldüğü için konu günümüzde de taraflar açısından canlılığını korumaktadır. Sovyetler Birliği’nde yaşanan bu insani kriz, dönemin Türkiye Cumhuriyeti bürokrasisinin de dikkatini çekmiştir. Dahiliye Vekaleti, konuyla ilgili bir mutemedi aracılığıyla bir rapor hazırlatmıştır. Bu rapor, Paris’te yayımlanan Posledniye Novosti gazetesinde yer alan haber ve makaleler temel alınarak oluşturulmuştur. Bu çalışma, söz konusu raporu temel alarak Sovyet kolektifleştirme politikalarına dair neden-sonuç ilişkisini, dönemin Türk bürokratik perspektifiyle birlikte ele almayı ve alternatif bir tarihsel okuma sunmayı amaçlamaktadır.
Keywords : SSCB, toprak reformu, Beş Yıllık Ekonomi Programı, kolektifleştirme, tarım politikası

ORIGINAL ARTICLE URL