Endülüs Mantığının Karakteristiğini Belirlemeye Yönelik Bir Girişim

Authors : Muhammet Nasih Ece

Pages : 276-293

Doi:10.17335/sakaifd.1755667

View : 543 | Download : 563

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Endülüs mantığı ifadesinden, Endülüs tarihinin 10-13. Yüzyıllarında varlık gösteren mantık çalışmaları kastedilmektedir. Bu sürede mantık bilimine yazınsal katkıda bulunan yedi isimden bahsedilebilir. Bunlar; İbn Hazm, Ebu’s-Salt, İbn Bâcce, İbn Rüşd, İbn Meymûn, İbn Tumlûs ve İbn Seb‘in’dir. Bu çalışma, adı geçen isimlerin doğrudan metinlerine dayanarak “daraltılmış organon” kapsayıcılığında Endülüs mantığının karakteristiğini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu, Endülüs mantığının tarihsel arka planı, mantığın kritik problemleri ve her bir mantıkçının ayırıcı özellikleri olmak üzere üç temel konu ekseninde şekillenmektedir. Endülüs mantığının arka planı, Aristoteles ve Fârâbî’nin mantık metinleridir. Bu istisnasız Endülüs mantığında en çarpıcı ortak özelliktir. Endülüs mantığının karakteristiğini ortaya çıkarmanın ikinci yolu, mantığın kritik konularında mantıkçıların yaklaşımlarını saptamaya dönük olmuştur. Bu problemler; mantığın bölümleri, kategorilerin mantıkla ilişkisi, önermelerin karşı-olum türleri, önermenin döndürmesi, modalite sınıfları ve kıyasın dördüncü şekli hakkında olmuştur. Bu problemlerin genelinde ortak bir Endülüs mantık yaklaşımı benimsenmiştir. Aristoteles ve Fârâbî temelleri ile adı geçen problemlere bağlı olarak Endülüs mantığının genel resmi ortaya çıkmaktadır. Ancak her bir mantıkçının ayırıcı ve belirgin özelliklerinin de saptanmış olması, Endülüs mantığının karakterini ortaya çıkarmak adına önem arz etmektedir. Bu çerçevede katkıda bulunan tüm mantıkçıların özel yönleri de ortaya çıkarılmıştır. Böylelikle bu makale, Endülüs mantığının hem genel manzarasını hem tüm mantıkçıların özel yönlerini görme imkânını sağlamaktadır.
Keywords : Mantık, Endülüs, Daraltılmış Organon, Aristoteles, Fârâbî

ORIGINAL ARTICLE URL