Fıkhi Kaynaklarda Ölü Beden Teorisinin İzini Sürmek

Authors : Betül Dal

Pages : 453-468

Doi:10.17335/sakaifd.1755807

View : 255 | Download : 269

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Kadavra diseksiyonu, otopsi, ölü beden sergisi, insan gübresi (human composting) gibi fıkhın tartışma alanına girebilecek pek çok mesele, günümüzde seküler bakış açısının domine ettiği bir çerçevede incelenmektedir. Bu sebeple ölü bedenin ahlaki ve hukuki konumuna dair İslami yaklaşımın izini süren çalışmalara ihtiyaç vardır. Bu çalışma, klasik fıkıh eserleri üzerinde, kavramsal içerik analizine dayalı nitel bir inceleme yürüterek ölü beden teorisini yapılandırmayı amaçlar. Kavram analizi sonucunda, ölüye yüklenebilecek nitelikler açısından iki odak noktası tespit edilmiştir: “Ölünün saygınlığı (kerâme)” ile “ölünün dokunulmazlığı (ḥurme).” Bu çift kutuplu yapıyla uyumlu olarak, üçüncü kişilere yüklenen sorumluluklar pozitif ve negatif şeklinde sınıflandırılmıştır. Dokunulmazlık “zarar ‎vermemek, mahremiyeti ihlal ‎etmemek” gibi negatif sorumluluklar; ‎saygınlık ise “merhamet, koruyucu önlem ve özen” gibi pozitif sorumluluklar ‎yüklemektedir. Bunlar katmanlı bir yapıya sahip olup tüm ölüleri içine alan “özsel” ve de Müslüman cenazelere özgü “itibari” boyutları mevcuttur. Ölü ve hayatta olanların çatışan maslahatlarına dair örnekler, fakihlerin çatışmayı yönetme biçimleriyle yorumlanmıştır. Neticede saygınlığın ‎istisnaya kapalı bir değer olarak ele alındığı, dokunulmazlığın ise bazı durumlarda ‎ve belli şartlar altında sınırlanabildiği görülmüştür. Mevcut literatürden farklı olarak kuramsal çerçeveyi merkeze alıp hükümleri soyut normlar etrafında inceleyen bu çalışma, klasik prensiplerin çağdaş tartışmalarda kullanımını kolaylaştıracaktır.
Keywords : İslam Hukuku (Fıkıh), İslami Biyoetik, Saygınlık (Kerâme), Dokunulmazlık (Ḥurme), Ölü Beden

ORIGINAL ARTICLE URL