Otonom Silah Sistemlerinin Kullanımında Sorumluluk Boşlukları Bağlamında Uluslararası Hukukta Devlet Sorumluluğunun Yeniden Analizi

Authors : Hülya Kaya

Pages : 165-204

Doi:10.54078/savsad.1689306

View : 201 | Download : 389

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Ufuk açıcı algoritma ve yapay zekâ konulu çalışmalarla perçinlenen ve onunla desteklenen yapıların ortaya çıkmasının bilimsel, ekonomik, hukuki yansımaları olmuştur. Beraberinde, otonom silah sistemlerine ilişkin gelişmeler son on yılda oldukça baş döndürücü bir hız kazanmıştır. Yapay zekâ teknolojisinin askerî alandaki pek çok silah ve sisteme uygulanması neticesinde otonom silah sistemleri güvenlik, savunma ve muharebe alanlarında da peyderpey kullanılmaya başlanmıştır. Bununla beraber, belirtilen silah sistemlerinin gelişen teknoloji doğrultusunda fonksiyonlarındaki otonomi düzeyleri tam otonomi düzeyine yaklaştıkça hukukî tartışmalar da artmaya başlamıştır. Söz konusu yeni ortaya çıkan ve kritik fonksiyonlarındaki otonomi seviyesi farklı kabiliyetlerle artan otonom silahların ve silah sistemlerinin birçok devlet, uluslararası kuruluş ve sivil toplum örgütleri tarafından kendilerine özgü bakış açılarıyla tanımlanmaya çalışıldığı tespit edilmiştir. Otonom silah sistemlerinin kritik fonksiyonlarındaki otonominin anılan silah teknolojisinde gelişen makine öğrenmesi ve süper yapay zekâ teknolojisiyle giderek artacağı öngörülerek bahse konu silahların kullanımından doğan hukuka aykırı eylemler yönünden insan unsurunun belirtilen döngüde giderek kaybolacağından mütevellit bir sorumluluk boşluğu doğacağı savları da doktrinde kendine yer edinmeye başlamaktadır. Çalışma, otonom silah sistemlerinin BM nezdinde uluslararası platformda tanımlanma çabaları; otonom silah sistemlerinin devletin mülkü mü yoksa ajanı mı olduğu yönündeki literatürdeki tartışmalarla beraber Uluslararası Hukuk Komisyonunun Devlet Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeler ışığında günümüzde devlet sorumluluğu rejiminin incelenmesine özgülenmiştir. Zira uluslararası hukukta uluslararası insancıl hukukun ihlalinden doğan bireysel ceza sorumluluğu ve devlet sorumluluğu rejimi birbirlerini tamamlamaktadırlar. Çalışma ile mevcut devlet sorumluluğu rejimi titizlikle yeniden analiz edildiğinde; mevcut devlet sorumluluğu rejiminin anılan otonom silah sistemlerinin yeni muharebe alanlarında etkin bir şekilde kullanımından doğabilecek uluslararası hukuka aykırı eylemleri de kapsayacak geniş bir hukuk cephaneliğe sahip bulunduğu ortaya konulacaktır.
Keywords : Otonom silah sistemleri, Otonomi, Yapay zekâ, Uluslararası hukuk, Devletin sorumluluğu

ORIGINAL ARTICLE URL