Ankara İstiklal Mahkemesinde Bir Casusluk Davası: Madam Lida Lagaze

Authors : Vahit Taha Kurutlu

Pages : 441-460

Doi:10.54078/savsad.1767538

View : 261 | Download : 384

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :İstiklal Mahkemeleri kuruluşu, yargılama usulleri, yetkileri ve verdiği kararlar açısından yakın tarihimizin en dikkat çeken kurumlarından biri olmuştur. Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve Asker Firarileri Hakkında Kanun ile faaliyete geçen bu mahkemelerin ilk çalışma devresi 1920-1923 yılları arasını kapsamaktadır. Bu devrede faaliyet gösteren ve Birinci Dönem İstiklal Mahkemeleri olarak adlandırılan mahkemelerin öncelikli amacı askerî firarları engellemektir. Mahkemeler Millî Mücadele’nin en çetin yıllarında hem ordu disiplinini sağlamak hem de uzun süren savaşların yarattığı toplumsal kargaşayı ve otorite boşluğunu gidermek adına önemli bir görev üstlenmiştir. Takrir-i Sükûn Kanunu ile başlayan ikinci devre ise 1923-1926 yıllarını kapsamaktadır. Bu dönemde İstiklal Mahkemeleri’nin amacı ve mahiyeti değişmiş, bir yandan olağanüstü hâl koşulları altında inkılaplar yapılmaya çalışılırken diğer yandan birçok suç başlığı İstiklal Mahkemelerinin yetki alanına dâhil edilmiştir. Casusluk suçları da bu dönemin önemli yargılama konularından birisidir. İstiklal Mahkemeleri’nde 1923-26 yılları arasında casusluk fiilini işlediğine hükmedilen birçok şahıs mahkûm edilerek çeşitli cezalara çarptırılmıştır. Çalışmanın konusu İkinci Dönem Ankara İstiklal Mahkemesi’nde yargılanan ve diğer casusluk şüphelilerinden çok farklı bir portreye sahip olan Madam Lida Lagaze’nin muhakemesidir. Bolşevik casusluğu ithamı ile yargılanan Madam Lida Lagaze davası TBMM Arşivi İstiklal Mahkemesi Fonu’ndan elde edilen ve bugüne kadar hiçbir yerde yayımlanmamış olan belgeler ışığında ele alınmıştır.
Keywords : İstiklal Mahkemesi, Casus, Bolşevizm, Sinema, Hıyanet-i Vataniye Kanunu

ORIGINAL ARTICLE URL