Cessâs ve Kurtubî Tefsirlerinde Ceza Hukuku İle İlgili Ahkâm Ayetlerine Fıkhî Açıdan Mukayeseli Bir Bakış

Authors : Esma Guler, Abdülkadir Tekin

Pages : 212-244

Doi:10.71218/asobid.1756737

View : 103 | Download : 54

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, İslam ceza hukukuna dair ahkâm âyetlerinin fıkhî yönden analizini, Hanefî fakihi el-Cessâs’ın Ahkâmü’l-Kur’ân ve Mâlikî fakihi el-Kurtubî’nin el-Câmi‘li-ahkâmi’l-Kur’ân eserleri üzerinden mukayeseli bir şekilde incelemektedir. Çalışmanın amacı, iki farklı mezhep ve tefsir geleneğinin suçlar ve cezalara dair âyetleri nasıl yorumladığını fıkhî açıdan karşılaştırmalı olarak ortaya koymaktır. Makale, özellikle zina, kazf (iftira), sirkat (hırsızlık), hırâbe (eşkıyalık) ve bağy (silahlı isyan) gibi Kur’an’da açıkça yer alan had suçlarına odaklanmakta; bunlara dair âyetlerin yorumlanış biçimlerini sistematik bir analizle ele almaktadır. Ayrıca makalede kısas (karşılık cezası), diyet (kan bedeli) ve tazir (hâkim takdirine dayalı ceza) gibi suç ve cezalarla ilgili âyetlerin yorumları da değerlendirilmektedir. Buna karşılık, hamr (içki içme) ve irtidat (dinden dönme) gibi doğrudan Kur’ân’da açık hükümlerle düzenlenmeyip daha çok dolaylı atıflar veya sünnet temelli uygulamalarla şekillenmiş suçlar kapsam dışı bırakılmıştır. Makale, Cessâs’ın Hanefî metodolojisi çerçevesinde aklî delilleri öne çıkaran normatif ve sistematik yaklaşımı ile Kurtubî’nin daha bağlamsal, hikmet merkezli ve mezhepler arası görüşlere açık tefsir yöntemini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Buna bağlı olarak bu çalışma aynı zamanda, söz konusu iki ahkâm tefsirinde yer alan ceza hukukuna dair âyetlerin tefsiri üzerinden, klasik ahkâm tefsiri geleneğinde ceza hukukunun nasıl yorumlandığına dair bir ipucu yakalamayı ve ahkâm âyetleri tefsirlerinde mezhepler arası yaklaşım farklarına nasıl ve ne derece yer verildiğini tespit etmeyi hedeflemektedir. Araştırmamız sonucunda ahkâm âyetlerine dair fıkhî görüşlerinde Cessâs’ın daha çok Hanefî mezhebinin katı bir temsilcisi gibi davrandığı, Kurtubî’nin ise her ne kadar genellikle mensubu olduğu Mâlikî mezhebinin görüşlerine yer verse de diğer mezheplerden de faydalandığı ve nispeten Cessâs’a göre bu konuda daha esnek davrandığı görülmektedir. Bu bağlamda Cessâs’ın, Hanefî mezhebini esas alarak yaptığı yorumlarda daha kuralcı ve normatif bir anlayışı esas aldığı görülürken; Kurtubî’nin yaklaşımının ise yoruma açık, daha esnek, sosyal ve ahlaki bağlama daha duyarlı bir çerçeve sunduğu tespit edilmiştir.
Keywords : Fıkıh, Ceza Hukuku, Ahkâm Âyetleri, el-Cessâs, el-Kurtubî

ORIGINAL ARTICLE URL