Âşık Paşa’nın Garib-nâme’sinde İdeal İktidar Tasavvuru

Authors : Mustafa Kılıç, Kenan Bozkurt

Pages : 267-308

Doi:10.71218/asobid.1769459

View : 90 | Download : 98

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Âşık Paşa, Anadolu’da Moğol istilasının meydana getirdiği kargaşa döneminde yaşamış, toplumu içine düştüğü manevi boşluktan bir nebze de olsun kurtarmak ve onların manevi dünyalarını zenginleştirmek için Garîb-nâme adlı eserini kaleme almıştır. Garîb-nâme, umumiyetle tasavvufi bir eser olarak bilinmekle birlikte bu eser, içerdiği tasavvufi öğretiyle beraber siyasi düşüncenin izlerini taşıyan bir metindir. Şair eserinde, Anadolu’nun sosyal ve siyasi çalkantılarla şekillendiği bir dönemde ideal iktidarın hangi esaslar üzerine inşa edilmesi gerektiğini ayrıntılı biçimde ele almıştır. Ona göre iktidar, sadece otorite ya da zor kullanma yetkisi değil; adaletin tesisi, halkın ihtiyaçlarının karşılanması ve güvenin sağlanması gibi sorumlulukları içeren çok boyutlu bir yapıdır. İktidarın hakikati, ilahi iradeye bağlılıkla sınırlandırılmış; bu anlayış hükümdarın kararlarını ahlaki ve manevi ilkeler doğrultusunda almasını zorunlu kılmıştır. Garîb-nâme’de ideal yöneticinin, dinin emirlerinden ayrılmadan halkı bir arada tutmak için mücadele etmesi ve halkı ortak bir kimlik etrafında toplaması gerektiğini öne çıkarmıştır. Eserde ideal hükümdarın nitelikleri arasında akıl, ilim, irfan, adalet, kudret, asalet, tevazu, cömertlik, merhamet ve liyakat öne çıkarılmıştır. Âşık Paşa, asaleti iktidarın meşruiyetini pekiştiren bir unsur olarak görse de bunun tek başına yeterli olmadığını belirtmiştir. Âşık Paşa’nın bu fikirleri, kuruluş aşamasından sonraki yıllarda da hem devlet adamlarına yol göstermiş hem de yönetimle ilgili fikirler üreten düşünürlere örnek olmuştur. Bu çalışmada, Garîb-nâme’de ortaya konan iktidar anlayışını tespit etmek ve Âşık Paşa’nın ideal hükümdar modelini klasik siyaset teorileriyle karşılaştırarak değerlendirmek amaçlanmıştır. Yöntem olarak metin çözümlemesi benimsenmiş, seçili beyitler siyasal ve ahlaki bağlamlarıyla ele alınmıştır. Böylece Anadolu’daki Türk-İslam düşüncesinin siyasal boyutlarına dair yeni bir perspektif geliştirmek hedeflenmiştir.
Keywords : İktidar kavramı, Âşık Paşa, Garib-nâme, ideal iktidar, Meşruiyet.

ORIGINAL ARTICLE URL