Eskişehir, Odunpazarı İlçesinde Çeşme Olarak Kullanılmış Bir Roma Dönemi Mezar Steli

Authors : Hakkı Yiğit Ceylan, Bulut Cesur

Pages : 387-411

Doi:10.71218/asobid.1795058

View : 121 | Download : 145

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Çalışma kapsamında ilk olarak stelin bulunduğu bölgenin tarihi hakkında bilgi verilmiştir. Ardından eser, Phryg kapı tipi mezar stelleriyle ilişkilendirilerek bu konu üzerinde yoğunlaşılmış ve yapılan analojilerle eserin tipolojik ve ikonografik açıdan detaylıca ele alınmasında özen gösterilmiştir. Çalışmanın son aşamasında ise mezar stelinin devşirme olarak kullanıldığı çeşme üzerinde durulmuştur. Mezar stellerinde yer alan nesnelerin bölgesel özellikler yansıttığı bilinmektedir. Bölgede yetişen bitkiler ve hayvancılık faaliyetlerinin steller üzerinde betimlenmesi, bu durumun bir kanıtı olarak değerlendirilebilir. Ayrıca stel sahibinin mesleği ve diğer faaliyetleriyle ile ilgili unsurlar da simgesel olarak betimlenebilir. Zira stellerde bulunan; orak, kılıç, bıçak gibi aletler kişinin mesleği hakkında detaylı bilgi edinmemizi sağlayan önemli betimlemelerdir. Stelde yer alan nesnelerden yola çıkarak ölen kişinin çoğu zaman kadın ya da erkek olduğunu anlayabilmek de mümkündür. Phrygia halkı özellikle Eskişehir, Kütahya ve Afyon üçgeninde çeşitli kaya mezarları, altarlar ve anıtlar yaparak eşsiz bir kültürel mirası bizlere aktarmışlardır. Özellikle Roma Dönemi’nde, Phrygia’ya özgü “kapı tipi mezar stelleri” geniş bir yayılım göstermiştir. Stelin genel özelliklerine bakıldığında Phrygia kapı tipini yansıtması açısından Eskişehir, Kütahya ve Afyonkarahisar arkeoloji müzelerinde farklı kabartmalara sahip çeşitlerine de rastlanmaktadır. Bu mezar stellerinde yapı malzemesi olarak Dokimeion mermeri veya yerel taş ocaklarından alınan taşlar kullanılmıştır. Çalışmaya konu olan eserde gri damarlı mermer türünün kullanılması ayırıcı bir özellik olarak kabul edilebilir. Çünkü Eskişehir’in ilçelerinde Dokimeion beyaz mermerinin yanı sıra Dokimeion pavonazzetto mermerinin seyrek olarak kullanıldığı bilinmektedir. Antik Roma mezar stelleri devşirme malzeme olarak sıklıkla çeşmelerde ayna taşı veya beden duvarlarında yapı taşı olarak kullanılmıştır. Tarihi Odunpazarı Bölgesi’nde sürdürülen incelemelerde mevcut stelin yakınlarında bulunan diğer yapılarda da özellikle çeşmelerde, devşirme malzeme kullanımının yaygın olduğu söylenebilir. Çeşmelerde sıklıkla dikkat çeken devşirme malzemeler, adak ve mezar stelleri, bölme sütun gövdeleri, altar tabanları, ambon merdiven arkası levhaları (nişli çifte sütunce) ve muhtelif diğer levhalardır. Mevcut mezar stelinin, Odunpazarı’nda halkın ihtiyaçları doğrultusunda Geç Osmanlı Dönemi’ne ait bir çeşmede kullanılması, stelin yakın bir bölgedeki nekropol alanından buraya taşınmış olabileceğini düşündürtmektedir. Fakat günümüzde kent içerisinde herhangi nekropol izine rastlanmaması, bölgenin üzerine modern kentin inşa edilmesiyle ilişkilendirilebilir. Bu durum aynı zamanda Eskişehir’deki eski yerleşim yerinin, Roma Dönemi’nde Tarihi Odunpazarı Bölgesi sınırları içerisinde veya yakınında konumlandırılabileceğini düşündürmektedir. Çalışma sonunda incelenen stel; bölge, dönem özellikleri ve karşılaştırmalı analizler sayesinde MS 2. yüzyıla tarihlendirilmiştir. Daha önce yürütülen çalışmalarda “Tarihi Odunpazarı Bölgesi’nde” tek kalan bu örneğin pek çok özelliğine değinilmediği için çalışmamız kapsamında irdelenen eser süsleme kompozisyonu ve bölgenin stil özellikleri açısından değerlendirilmiş, bu sayede literatürdeki eksiğin giderilmesi hedeflenmiştir.
Keywords : Mezar Steli, Eskişehir, Odunpazarı, Phrygia, Devşirme Malzeme.

ORIGINAL ARTICLE URL