Uluslararası Adalet Divanı Danışma Görüşlerinde Yetki ve Devletin Sorumluluğu Tartışması

Authors : Ali Osman KARAOGLU

Pages : 1409-1441

Doi:10.15337/suhfd.1090082

View : 29 | Download : 10

Publication Date : 2022-09-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Uluslararası Adalet Divanı insert ignore into journalissuearticles values(UAD); hem Birleşmiş Milletler insert ignore into journalissuearticles values(BM); ana organı hem de devletler arasındaki uyuşmazlıkları çözüme kavuşturan bağımsız bir mahkemedir. Bu nedenle UAD bir yandan devletler arasında çekişmeli yargı yetkisi ile diğer yandan da BM organları ve uzmanlık kuruluşlarına danışma görüşü verebilme yetkisi ile donatılmıştır. Çekişmeli yargı yetkisi devletlerin rızasına dayanmakta ancak danışma görüşleri BM organları ve BM uzmanlık kuruluşlarının talebi ile verilmektedir. UAD’nin 2019 tarihli Chagos danışma görüşünde doğrudan devletin uluslararası sorumluluğuna ilişkin tespitlerde bulunması danışma görüşüne ilişkin yargı yetkisinin sınırlarını yeniden tartışmaya açmıştır. Nitekim Uluslararası Sürekli Adalet Divanı insert ignore into journalissuearticles values(USAD); tarafından reddedilen Doğu Karelia danışma görüşü talebinden bu yana danışma görüşlerinin çekişmeli yargı için aranan “rıza”yı dolanmak amacıyla kullanılmaması gerektiği ifade edilmektedir. Oysa UAD döneminde devletler BM Andlaşması ve UAD statüsüne taraf olmakla danışma görüşü verme yetkisini kabul ettikleri gibi günümüzde devletlerarası uyuşmazlıkların neredeyse tamamı BM organları ile diğer devletleri de ilgilendiren bir boyuta sahiptir. Nitekim UAD, Dünya Sağlık Örgütü’nce insert ignore into journalissuearticles values(DSÖ); nükleer silahlara ilişkin olarak talep edilen danışma görüşü talebi haricinde hiçbir danışma görüşü talebi hakkında yetkisizlik kararı vermemiştir. Dahası Divan danışma görüşlerinde, geçmişten bugüne artan bir şekilde, iki devlet arasındaki uyuşmazlıkların BM organları ve diğer devletlere sirayet eden boyutlarına değinerek devletlerin ve BM’nin uluslararası sorumluluğuna daha fazla değinmektedir. Uluslararası sorumluluk tespiti ise sorumluluğa ilişkin hukuki sonuçları da beraberinde getirmektedir. Bu çalışma UAD’nin danışma görüşlerinde giderek artan sorumluluk hukuku tespitlerini ve bu çerçevede gündeme gelen yetki tartışmalarını analiz etmeyi amaçlamaktadır.
Keywords : Uluslararası Hukuk, Uluslararası Adalet Divanı, Birleşmiş Milletler, Danışma Görüşü Verme Yetkisi, Uluslararası Sorumluluk

ORIGINAL ARTICLE URL