Konya ve Çevresindeki Selçuklu Dönemi Tarihi Yapılardaki Taş Malzemede Bozulmalar

Authors : Mustafa Yıldız, Emine Yıldız Kuyrukçu

Pages : 37-54

Doi:10.23897/usad.1766671

View : 136 | Download : 174

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Geçmişten gelen, günümüze ve geleceğimize ışık tutan tarihi eserlerimiz maalesef birçok sebepten dolayı görünümünü, yapısını ve etkisini kaybetmektedir. Tarihi eserlerin bulunduğu çevrenin iklimsel özellikleri ve bulundukları ortam onların bozulmasında önemli bir rol oynamaktadır. Tarihi yapılar uzun yıllar doğanın değişik etkileri altında yıpranır ve sürekli bakım sağlanmaz ise ciddi hasarlar gözlenir. Sıcak yaz günlerinde aşırı sıcak karşısında genleşen malzemeler soğuk kış günlerinde dona maruz kalır; ısı farkları, donma çözülme döngüleriyle malzemeler yorulur, yıpranır. Suyun kapilarite ile duvar içindeki hareketi de yapı malzemelerinde hasara neden olmaktadır. Zeminden yükselen nem taşıyıcı sistemi ıslatmakta, ayrıca taşıdığı tuzların duvar yüzeyinde buharlaşması sonucu çiçeklenmelere, duvarın fiziksel ve kimyasal yapısını bozucu etkilere ve malzeme kayıplarına neden olabilmektedir. Ayrıca, tarihi yapıların inşasındaki yapım hataları, kullanılan malzemenin özelliği, dış ve iç etkenler kullanılan yapı malzemelerinin bozulmasına neden olurlar. Yapı malzemelerinin eskimeleri süreç içinde yapının mimari özgünlüğünü kaybetmesine neden olmaktadır. Kapilarite ve nemlenmeye bağlı olarak oluşan tuz ve buz kristalizasyonu doğal taş yapılar için temel fiziksel zararlara neden olmaktadır. Bu süreçte zarar etkisi kaya içerisinde kristalizasyon süresince gerilmenin oluşması ile izlenebilir. Yapılan araştırmalar doğal şartlara bağlı bozuşmada sayısız parametrenin etkili olduğunu göstermiştir. Bozulmalara karşı önlem alabilmek için, öncelikle bunların neden kaynaklandığını belirlemek gerekir. Tarihi eserin bozulmasına neden olan etkenleri ve yapının sorunlarını doğru ve erken anlamak, eserin ömrünü uzatmak için gerekli koruma yöntemlerini belirlemede önemli bir adımdır. Bu çalışmada Selçuklu dönemi yapılarında kullanılan taş malzemelerde kapilarite ve nemlenme etkisi ile yapı taşlarında donmaya ve tuza bağlı bozulma incelenmiştir.
Keywords : Kapilarite, Tarihi yapılar, Donma-çözülme, Tuz kristalizasyonu, Çiçeklenme

ORIGINAL ARTICLE URL