10. Yüzyılda Yaşamış Deylemli Bir Kumandan Mâkân b. Kâkî

Authors : Cihan Gençtürk

Pages : 53-78

Doi:10.23897/usad.1632193

View : 69 | Download : 38

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Ebû Mansûr Mâkân’ın babası (Kâkî) ve amcaları (Fîrûzân, Leylâ, Şîrec Vehsûdân) Deylemliler’in önde gelen kabilelerinden Fûlâdvend kabilesine mensupturlar. Mâkân ve aile tarihi süreçte Taberistân’da hüküm süren Taberistân Zeydîleri ile ittifak kurarak, dönemin ana aktörlerinden olan Sâmânîler’e karşı mücadele etmiş, Mâkân b. Kâkî ise bu mücadeleler sırasında temayüz ederek tarih sahnesinde yer almıştır. Mâkân b. Kâkî, Deylemliler’in lideri konumunda olan amcası Leylâ b. Numân’ın ölümünün ardından Deylemlileri kendi etrafında toplamıştır. Sonrasında ise gücünü artırarak Taberistân Zeydîleri ile birlikte hareket ederek Taberistân’da hâkimiyet mücadelesine girişmiş ve bölgenin önemli şehirlerinden olan Âmül’e hâkim olmuştur. Ayrıca Taberistân Zeydîleri’nin lideri olan Hasan b. Ali el-Utrûş’un ölümünün ardından başlayan hanedan içi çekişmelere müdahil olarak nüfuz alanını genişletmiştir. Tüm bu gelişmeler sonucunda Sâmânîler ile karşı karşıya gelmiş ve onlar adına savaşan eski adamlarından Esfâr b. Şîreveyh tarafından bozguna uğratılarak Taberistân’dan uzaklaştırılmıştır. Fakat mücadelesinden vaz geçmeyerek önce Cibâl bölgesinin önemli şehirlerinden olan Rey şehrinde, daha sonra da Tabersitân’da tekrar hâkimiyet sağlamıştır. En nihayetinde ise bu yerlerin hâkimiyeti için bir başka Deylemli kumandan Merdâvîc b. Ziyâr ile mücadele etmek sorunda kalmış ve bu mücadele sonucunda Sâmânîler’e biat etmek zorunda kalmıştır. Mâkân b. Kâkî bu biatin ardından Sâmânîler’den aldığı yardımla Taberistân başta olmak üzere Cürcân ve Kirmân’da hâkimiyet kurmuşsa da sonrasında Sâmânîler’e isyan etmiş ve 329 (940) yılında Rey yakınlarında bulunan İshakâbâd’da meydana gelen savaşta öldürülmüştür.
Keywords : Cürcân, Esfâr b. Şîreveyh, Merdâvîc b. Ziyâr, Sâmânîler, Taberistân Zeydîleri, Taberistân

ORIGINAL ARTICLE URL