Türkiye’de Yeni (Sivil) Anayasanın Gerekliliği ve Toplumsal Beklenti Üzerine Bir Araştırma: Ankara İli Örneği

Authors : Eray Göç

Pages : 240-261

Doi:10.52642/susbed.1623097

View : 106 | Download : 110

Publication Date : 2025-08-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Türkiye’de anayasa yapım süreçleri genellikle toplumsal kaos ve kargaşanın üst seviyede olduğu askeri darbe sonrası yapıla gelmiştir. Bu durum toplumda her zaman bir sivil anayasa beklentisi doğurmuştur. Bu çalışmanın amacı, özellikle son yıllarda hem toplumsal bir beklenti haline gelmiş, yeni (sivil) bir anayasadan toplumsal beklentilerin neler olduğunun irdelenmesidir. Bu doğrultuda toplam 18 sorudan ve 5 faktörden (Devletçi anlayış, Hak ve özgürlük, Devlet şekli, Toplumsal ve kültürel haklar, Seçim ve katılım) oluşmuş bir anket uygulaması ile çeşitli veriler elde edilerek çıkan sonuçlar üzerinden genel bir değerlendirme yapılmıştır. Elde edilen veriler ışığında olası bir anayasa yapım aşamasında toplumsal beklenti ve taleplerin dikkate alınarak toplum ihtiyaçlarına cevap verecek, demokrasi ve insan haklarına hizmet edecek bir anayasal metnin ortaya çıkmasına katkı sunmak amaçlanmıştır. Bu maksatla Ankara ili merkez ilçelerinde 384 katılımcıya yöneltilen 5’li likert ölçeğine göre hazırlanmış sorular yardımıyla toplumsal eğilim ve beklenti anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu sayede yasa yapıcılar toplumsal beklentiler doğrultusunda kapsayıcı ve meşruiyet bakımından kalıcı bir metin hazırlama imkânına sahip olacaktır. Çalışmada demografik verilerden de yararlanarak sivil bir anayasa yapılması aşamasında toplumun tüm kesimlerinin beklentileri anlaşılmaya çalışılmıştır. Ekonomik, sosyolojik, siyasal, kültürel taleplerden oluşan sorular sorulmuş, katılanların mevcut anayasada nelerin eksikliğini yaşadıkları irdelenmiştir. Genel anlamda çalışma bizlere darbe dönemi anayasalarının kişi hak ve özgürlükleri bakımından sorunlu metinler olduğu ve sivil anayasanın bu anlamda çözüm üreteceği yönünde fikir vermektedir, bununla birlikte kültürel hakların yaşatılması gerekliliğine dair %80 üzerinde bir talep olduğu tespit edilmiştir. Devlet otoritesinin kişi lehine güçlendirilmesi gerekliliğine dair %81 oranında bir eğilim olduğu veriler dâhilinde görülmüştür. Basın özgürlüğü önemli hususlardan biri olup %85 üzerinde bir beklentiden söz edilebilir. Ekonomik sorunların çözümü noktasında anayasal güvencelerin olması gerekliliği toplumun neredeyse tamamı açısından önemli bir husus gibi görünmekte olup katılanların %98’lik kısmı bu doğrultuda bir beklenti içerisinde oldukları yönünde fikir beyan etmişlerdir. Yine böyle bir anayasadan en önemli beklentilerden bir tanesi de bireysel hak ve özgürlükler noktasında olmuştur %97 oranında bir beklenti olduğunu söylemek mümkündür. Toplumun bu denli beklenti içerisinde olması sivil bir anayasa yapımının ne kadar önemli olduğuna işaret etmektedir. Nihayet, elde edilen bulgular ışığında toplumsal mutabakat metni olan anayasaların hazırlanış aşamasında yasa yapıcılarca toplumun talep ve beklentilerini olabildiğince dikkate alması ve bunu metnin ruhuna yansıtması gerekmektedir. Uzun ömürlü yasaların ve toplumsal istikrarın sağlanması, demokrasi ve insan haklarının gelişmesi açısından toplumun tüm kesimlerinin anayasal sürece dâhil edilmesi son derece önemlidir.
Keywords : Anayasa, Demokrasi, Meşruiyet, Toplumsal Beklenti, Toplumsal Mutabakat

ORIGINAL ARTICLE URL