Borsa İstanbul Bankacılık, Sanayi ve Sürdürülebilirlik Endekslerinde En Yüksek Fiyat Oluşumu ile İşlem Hacmi Arasındaki İlişkinin Var Modeli ile Analizi

Authors : Adem Altay

Pages : 672-682

Doi:10.29249/selcuksbmyd.1811039

View : 163 | Download : 210

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada, Borsa İstanbul’da işlem gören Bankacılık (XBANK), Sanayi (XUSIN) ve Sürdürülebilirlik (XUSRD) endekslerinde en yüksek fiyat oluşumu ile işlem hacmi arasındaki dinamik ilişki, Vektör Otoregresif (VAR) modeli kullanılarak analiz edilmiştir. Finansal piyasalarda fiyat–hacim etkileşimi, bilgi akışının yönünü ve piyasa etkinliğini anlamada temel bir gösterge olarak kabul edilmekte olup, bu bağlamda çalışmanın amacı söz konusu etkileşimin sektörler bazında yapısal farklılıklarını ortaya koymaktır. Çalışmada günlük veriler kullanılmış ve serilerin durağanlıkları Augmented Dickey–Fuller (ADF) testi ile incelenmiştir. Uygun gecikme uzunluğu Akaike (AIC), Schwarz (SC) ve Hannan–Quinn (HQ) kriterleriyle belirlenmiş; modelin güvenilirliği Lagrange Çarpanı (LM) ve White testi ile sınanmıştır. Analiz sonuçlarına göre, tüm modellerde işlem hacmi değişkenlerinin kendi gecikmeli değerlerinden anlamlı biçimde etkilendiği, buna karşılık en yüksek fiyat değişkenlerinin sınırlı düzeyde içsel etki sergilediği tespit edilmiştir. Granger nedensellik testi bulguları, Bankacılık endeksinde anlamlı bir nedensellik bulunmadığını, ancak Sanayi ve Sürdürülebilirlik endekslerinde işlem hacminden en yüksek fiyata doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi olduğunu göstermektedir. Bu sonuç, bilgi akışının sektörel bazda farklılaştığını ve özellikle reel sektör ile sürdürülebilirlik odaklı yatırımların fiyat oluşumuna daha duyarlı olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, Borsa İstanbul’un bilgi etkinliği düzeyine ilişkin literatüre katkı sağlamakta ve yatırımcı davranışlarının sektörel farklılıklar temelinde değerlendirilmesine olanak tanımaktadır.
Keywords : Borsa İstanbul, Fiyat–Hacim İlişkisi, VAR Modeli, Granger Nedensellik, Sürdürülebilirlik Endeksi

ORIGINAL ARTICLE URL