Dîvânu Lugâti’t Türk’te Oluş Fiilleri: Çürümek Kavram Alanı

Authors : Özge Eker Kavalçalan

Pages : 211-236

Doi:10.21563/sutad.1474181

View : 93 | Download : 79

Publication Date : 2024-04-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada Dîvânu Lugâti’t Türk’teki çürümek kavram alanına giren oluş fiilleri ele alınmıştır. Çürüme, Türkçe Sözlükte mikroorganizmaların etkisiyle, kimyasal değişikliğe uğrayarak bozulup dağılmak, sağlamlığını, dayanıklılığını yitirmek veya vurulma, sıkışma yüzünden vücutta lekeler oluşması şeklinde tanımlanmaktadır. Çürüme, farklı kaynaklarda da cerahat, irin, sıkıntı veya mihnetten dolayı yıpranma, çökme ve yaşlanma gibi durumları da kapsamaktadır. Bu tanımlar çerçevesinde Dîvânu Lugâti’t Türk’teki canlı ve cansız varlıklara dair çürüme fiilleri ele alınmıştır. Söz konusu çürüme fiilleri, yiyecek, eşya, giyim- kuşam, mekân, doğa, insan ve hayvan yaşamındaki çürümek kavram alanı şeklinde sınıflandırılmıştır. Kavram alanı, aralarında ortak bir bağ bulunan isim ve fiil gibi sözlüksel unsurların bir arada sunulmasını sağlayan en önemli semantik araçlardan biridir. Bu bağlamda Dîvânu Lugâti’t Türk’te çürümeye dair oluş fiilleri kavram alanı çerçevesinde verilmiştir. Toplamda yüz otuz üç fiil tespit edilmiştir. Öte yandan Dîvânu Lugâti’t Türk’te çürümek kavram alanındaki fiiller –d(x), -(X)t-, -(X)ş-,+lA-n-, -(X)l, -g(X)r, +la-, -t(X)r-, -(X)n-, +laş- gibi farklı biçimbirimlerle çekimlenmiştir. Dolayısıyla bu çalışmada söz dizimsel yapı içerisindeki özne ve nesne ile kurulan bağlantılar da betimlenmiştir. Değerlendirme kısmında görüleceği üzere, tarihî Türk dilinin diğer metinlerine bakıldığında da çürümek kavram alanı fiilleri yapısal ve söz dizimsel kullanım açısından Dîvânu Lugâti’t Türk ile ortaklık göstermektedir. Anahtar Kelimeler:
Keywords : Dîvânu Lugâtit Türk, Oluş Fiilleri, Çürümek Kavram Alanı, Özne ve Nesne, Tarihî Türk Dili Metinleri

ORIGINAL ARTICLE URL