“Türkistan” Adının Kökeni Üzerine Tarihsel Bir Değerlendirme

Authors : Zahide Ay

Pages : 1-17

Doi:10.47702/sema.2025.44

View : 194 | Download : 515

Publication Date : 2025-10-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makalede, “Türk”, “Türkistan” kavramlarının Karluklar ve sonrasında Karahanlılarla ilişkisi üzerinde durulacaktır. Türk adı Göktürklere dayansa da, ve Türkistan anlamına gelecek tabir ilk olarak Çinli seyyahların kaynaklarında kullanılmış olsa da, bizim Türkistan’dan kastımızı karşılayan açıklama Arap coğrafyacıları tarafından yapılmıştır. İster Çin ister Arap kaynakları olsun her iki grup da, burada Batı Göktürk topraklarını kastetmiştir. Dolayısıyla Türkistan adının kökeni, sözlük anlamı her ne kadar “Türklerin yaşadığı yer” anlamına gelse de, coğrafi olarak karşılığı Batı Göktürk sahası olmuştur. Bu sahayı daha sonra Türgiş-Karluk-Karahanlı dönemleri karşılayacaktır. Moğol istilaları sonrasında ise Cengizli Çağatay evladına düşen topraklar olacaktır. Bu coğrafyanın günümüzde ortak özelliği Taşkent’ten itibaren Fergana’yı da kapsayarak Doğu Türkistan’ın Tarım havzasını içine alan Türkçenin Karluk lehçesinin konuşulduğu topraklar olmasıdır. Karlukların yayıldığı bu bölgeler, eski Toharistan topraklarıdır. Öncesinde Akhunların yayıldığı güzergah da buralardır. İşte bu toprakların en güneyinde, Afgan Türkistanının doğu kesimlerinde, kendisini Türk diye adlandıran kesimler hala vardır. Bu makale, bu kesimlerin Karlukların bakiyeleri olabileceği, dolayısıyla bölgeye Türkistan adını onların kazandırdığı tezini değerlendirecektir. Bu yapılırken yöntem olarak, dönem kaynakları ve araştırma eserlerden faydalanılmakla birlikte, yıllardır Doğu, Batı ve Güney Türkistan’ın her tarafından yapılan saha araştırmalarının neticesinde elde edilen veriler de değerlendirilecektir.
Keywords : Batı Türkleri, Karluklar, Karahanlılar, Türkistan, Toharistan, Bedehşan

ORIGINAL ARTICLE URL