Bazı Buğday Çeşitlerinin Fusarium Başak Yanıklığına Karşı Duyarlılık Düzeylerinin ve Deoksinivalenol Birikiminin Belirlenmesi

Authors : Önder Baytekin, Nagehan Desen Köycü
Pages : 172-183
Doi:10.18615/anadolu.1799224
View : 86 | Download : 86
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Fusarium Başak Yanıklığı (FBY), buğday ve diğer küçük taneli tahıllarda yaygın olarak gözlenen, verim ve kalite kayıplarının yanı sıra mikotoksin birikimiyle insan ve hayvan sağlığı açısından ciddi riskler oluşturan, önemli bir fungal hastalıktır. 2021-2022 üretim sezonunda Edirne’de yürütülen bu çalışmayla 12 ekmeklik buğday çeşidinin FBY’ye karşı duyarlılık düzeyleri belirlenerek, verim kayıpları ve deoksinivalenol (DON) birikimleri tespit edilmiştir. Fusarium culmorum S-14 süspansiyonu (5×105 spor ml-1), %50 çiçeklenme döneminde (ZGS65) spreyle başaklara suni inokule edilmiştir. Çalışma sonunda çeşitlerin hastalık şiddeti ve enfekteli tane oranı ortalamaları arasında gözlenen farklılıklar anlamlı (p<0,01) bulunmuştur. FBY’ye karşı en dayanıklı çeşit inokulasyondan sonra 14.gün %24,0, 21.gün %63,2 hastalık şiddeti ve %22,2 enfekteli tane oranıyla Falado, en hassas çeşit inokulasyondan sonra 14.gün %38,6, 21.gün %96,6 hastalık şiddeti ve %85,1 enfekteli tane oranıyla Rumeli tespit edilmiştir. Çeşit duyarlılıklarına bağlı olarak FBY’nin başak ağırlığını %41,5-64,4, bin tane ağırlığını %20,9-66,4 oranında önemli seviyede (p<0,01) azalttığı belirlenmiştir. Fusarium enfekteli tanelerde DON birikimi, en düşük Falado çeşidinde 2,9 mg kg-1, en yüksek Rumeli çeşidinde 24,7 mg kg-1 tespit edilmiştir. İkili karşılaştırmalarda, hastalık şiddeti ile enfekteli tane oranı arasında pozitif yönde (r= 0,96), bin tane ağırlığı (r= -0,95) ve başak ağırlığı (r= -0,93) arasında ise negatif yönde güçlü korelasyon belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, uygun epidemik koşullarda FBY’nin buğday üretiminde ve gıda güvenliğinde önemli bir risk oluşturabileceğini göstermektedir.
Keywords : Fusarium başak yanıklığı, Fusarium culmorum, deoksinivalenol, buğday

ORIGINAL ARTICLE URL