Mehmet Âkif Ersoy’un Tefsir Çalışmalarında Kullandığı Hadislerin Tahlil ve Tenkidi

Authors : Fidelya Yardımcı, Mahmut Gurbet

Pages : 159-172

Doi:10.70854/sobbiad.1813320

View : 195 | Download : 195

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Mehmet Âkif Ersoy’un (ö.1936) tefsir yazıları ile vaaz ve hutbelerinde kullandığı hadisleri hadis tenkid kriterlerine göre inceleyerek değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Âkif, toplumda Kur’an merkezli dinî bilinç inşa etmeyi hedefleyen biri olarak ayetlerin açıklanmasında hadislere önem vermiştir. Ancak hadis seçiminde muhaddislerin kullandığı yöntemlerden farklı bir yaklaşım benimseyerek dönemin yaygın dinî söyleminde yer alan bazı zayıf ve mevzu rivayetlere eserlerinde yer vermekte sakınca görmemiştir. Mevzu rivayetlere şiir ve vaazlarında çokça rastlansa da tefsir metinlerinde genellikle sahih rivayetlere yer vermiştir. Bu durumun temel sebebi Âkif’in ilmî tenkitten ziyade toplumsal ıslaha odaklanan bir yaklaşım benimsemesidir. Tematik okuma yöntemi kullanılan çalışmada Âkif’in tefsir çalışmalarında yer verdiği örnek rivayetler seçilerek hadis usulü kriterlerinden yararlanmak suretiyle genel bir değerlendirme yapılmıştır. Öncelikle tefsirinde yer alan hadisler tespit edilmiş olup bu rivayetlerin tahric ve tahlil çalışması yapılarak senedlerdeki inkıta, râvi zayıflıkları ve metin farklılıkları analiz edilmiştir. Analiz neticesinde rivayetlerin bir kısmının “sahih”, “hasen li-gayrihi” veya “zayıf” derecesinde olduğu tespit edilmiştir. Âkif’in bu tercihinin nedeni, rivayetlerin ahlâkî ve toplumsal mesajlar içermesidir. Mehmet Âkif’in vaaz ve hutbelerinde hadis rivayetlerini kullanımının temel amacının ümmet bilincini güçlendirmek, ahlâkî dirilişi yeniden sağlamak ve Kur’an’ın sosyal hayata aktarımını desteklemek olduğu belirlenmiştir.
Keywords : Hadis, Tefsir, Mehmet Âkif Ersoy, Hadis tenkidi, Şiir

ORIGINAL ARTICLE URL