III. Murad’ın Siyasası Bağlamında Sadaret Makamı: Sokollu Mehmed Paşa Örneği

Authors : Mehmet Barman
Pages : 18-34
Doi:10.25306/skad.1624152
View : 205 | Download : 118
Publication Date : 2025-06-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Fatih’in İstanbul’u fethiyle beraber Osmanlı hanedanlığı yönetim paydaşları bağlamında da yeni bir fasılaya evrildi. Zira Fatih, kuruluş yıllarının aksine hanedanlığın yeni yönetici paydaşlarını (vüzera ve asker) daha ziyade devşirmeler içerisinden belirlemekteydi. Hanedanlığa daha müstakil hareket etme kabiliyeti kazandırmak için kanun ve nizamnamelerle desteklenen yeni yönetici paydaşların (merkezi hükümetin) ilerleyen yıllarda yönetim süreçlerindeki etkileri artmış ve Kanuni dönemine gelindiğinde daha da güçlenerek padişahın dahi günlük siyasetini sınırlayan bir potansiyele ulaşmıştı. Nitekim Kanuni çıktığı Sigetvar seferinde vefat edince tahta davet edilen oğlu II. Selim, merkezi hükümetin icapları doğrultusunda tahta oturmuş ve vaziyet bir anlamda dönemin sadrazamı Sokollu Mehmed Paşa’nın tasarrufuna bırakılmıştı. Bu tasarruf, hanedanlık bağlamında Fatih’in kullardan oluşturduğu merkezi hükümetin başlangıçta tasarlanan rasyonalitesini kaybettiği anlamına gelmekteydi. Dolayısıyla II. Selim’den sonra tahta çıkan ve daha babasının şehzadeliği yıllarından beri merkezi hükümettin bu baskın pozisyonunun farkında olan III. Murad, merkezi hükümetin ulaştığı bu güçten rahatsızlık duyacak ve merkezi hükümetin başat aktörü sadrazamlara karşı tavır takınarak, sadaret makamının kurumsallaşmış gücünü zayıflatmaya çalışacaktı. Bu amaçla yönetici paydaşlarını kuruluş yıllarında olduğu gibi yerel elitlerinden yahut kul sistemi içerisinden siyasasına uygun yeni aktörler üzerinden belirleyen III. Murad, Kanuni zamanından beri bir güç unsuru olarak beliren mevcut sadrazam Sokollu’yu hedef alacak ve onun şahsında temerküz eden gücü, hanedanlık lehine kırmaya çalışacaktı. Yapılan bu çalışma, merkezi hükümetin (vüzeranın) önemli ve güçlü bir aktörü olan Sokollu Mehmed Paşa’ya karşı yapılan mücadeleyi, onun merkez-çevre ilişkisinin önemli bir temsilcisi olan Budin Beylerbeyi Mustafa Paşa’nın idamını ve dönemin sadrazamlarının padişah otoritesi karşısındaki pozisyonlarını III. Murad’ın siyasası (yönetim anlayışı) ekseninde irdelemeyi hedeflemektedir.
Keywords : III. Murad, Sokollu Mehmed Paşa, Saray, Hizip, Sadaret

ORIGINAL ARTICLE URL