Ahmet Yesevi’nin Divan-ı Hikmet’inde Paralelizm Üzerine Notlar

Authors : Hüseyin Yıldız

Pages : 1802-1815

Doi:10.29110/soylemdergi.1775579

View : 106 | Download : 148

Publication Date : 2025-12-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Hoca Ahmet Yesevî’nin Divan-ı Hikmet adlı eserindeki paralelizm örneklerini inceleyerek Türk dilinin stilistik imkânlarını ve edebî üslup özelliklerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Stilistik, dil kullanımındaki tercihleri ve anlam katmanlarını araştıran disiplinler arası bir alan olarak, özellikle edebî metinlerde kelime, ek ve diziliş ilişkilerini analiz eder. Bu bağlamda paralelizm; tam, kısmi, parçalı ve düzensiz biçimlerde karşımıza çıkan, anlam ve biçim açısından tekrar, uyum ve denklik üzerine kurulu yapılardır. Araştırmada temel metin olarak Hayati Bice’nin neşri esas alınmış; yer yer Kemal Eraslan ve Mehmet Mahur Tulum’un çalışmalarıyla karşılaştırmalar yapılmıştır. Yıldız (2018) sınıflandırması geliştirilerek veriler üç ana kategori altında değerlendirilmiştir. Bulgular, Divan-ı Hikmet’te tam, kısmi ve parçalı paralelizm örneklerinin yanı sıra düzensiz paralel yapılara da sıkça rastlandığını göstermektedir. Özellikle yönelme, yükleme ve iyelik ekleriyle kip eklerinin sistematik biçimde kullanılması paralelizmin oluşumunda belirleyici rol oynamaktadır. İncelenen örnekler, eserin yüksek edebî değere sahip olduğunu ve Türkçenin tarihsel gelişiminde stilistik açıdan süreklilik gösteren bir yapı sergilediğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, beyit ve dörtlüklerdeki kafiye düzenlerinin paralel yapıların dağılımında etkili olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Divan-ı Hikmet’teki paralelizm örnekleri yalnızca Yesevî’nin üslup kabiliyetini değil, aynı zamanda Eski Türkçeden itibaren devam eden zengin bir dil ve edebiyat geleneğini de yansıtmaktadır.
Keywords : Stilistik, Paralelizm, Karahanlı Türkçesi, Doğu Türkçesi, Hoca Ahmet Yesevi, Divān-ı Hikmet

ORIGINAL ARTICLE URL