Eski Türkçede Altın, Astın, Üstün, Ortun Sözcükleri Üzerine

Authors : Ümit Hunutlu

Pages : 1816-1835

Doi:10.29110/soylemdergi.1775871

View : 120 | Download : 270

Publication Date : 2025-12-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Eski Türkçedeki altın, astın, üstün, ortun sözcükleri anlam ve görev bakımından çeşitlilik gösterir. Bu sözcüklerin kendine has kullanım özellikleri mevcuttur. Cümle içindeki görevleri ve anlamları günümüz Türkçesiyle çoğunlukla örtüşmemektedir, ancak benzer kullanımları bazı çağdaş Türk lehçelerinde tanıklamak mümkündür. İncelenen sözcüklerin morfolojik nitelikleri hakkında araştırmacılar tarafından daha önce farklı görüşler ileri sürülmüştür. Bu sözcüklerin sonundaki ekin /+TIn/ ~ /+t-(I)n/ ~ /+t+(I)n/ ~ /+(I)n/ olabileceğine dair açıklamalar yapılmıştır. Oysaki eklerin açıklanan işlevleri ile bu sözcüklerin Eski Türkçedeki kullanım şekilleri uyuşmamaktadır. Eski Türkçeye ait metinlerden derlediğimiz örneklerde bu sözcüklerin vasıta hâli, ayrılma hâli veya zarf-fiil görevi bulunmamaktadır. Bu sözcükler sonundaki /+(I)n/ ekinin, hâl eki göreviyle katkı sunduğu düşünülse de aynı sözcüklerin sıfat göreviyle kullanılması /+(I)n/ ekinin hâl eki mi yoksa farklı bir ek mi olduğu konusunda tereddütlere sebep olur. Çünkü sıfatlar ek almadan isimlere bağlanır. Bir sıfatta vasıta ekinin kullanılmış olması izahı güç bir durumdur. Bu çalışmada Eski Türkçe metinlerde astın, altın, üstün, ortun sözcüklerinin doğrudan isim, sıfat, zarf veya edat kullanımları derlenmiş ve bu örneklerden hareketle çıkarımda bulunulmuştur. Eski Türkçede yaygın bir şekilde kullanılan altın, astın, üstün, ortun yön isimleri görev, tür ve yapı bakımından ele alınmıştır. İncelenen sözcüklerin kullanım özellikleri ortaya konulmuştur. Buna bağlı olarak sözcükler hakkında yeni morfolojik açıklamalara yer verilmiştir.
Keywords : sözcük türleri, Eski Türkçe, köken bilgisi, biçim birimi, pekiştirme biçim birimi.

ORIGINAL ARTICLE URL