Yitik Kimliğin İki Yüzü: İçimizdeki Şeytan’da Gölge ve Yetim Arketipleri

Authors : Gökçen Sevim

Pages : 1534-1549

Doi:10.29110/soylemdergi.1776445

View : 94 | Download : 232

Publication Date : 2025-12-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Modern Türk edebiyatı, bireyin içsel dünyasını merkeze alan; psikolojik, etik ve varoluşsal bunalımlarla çevrelenmiş öznel deneyimleri odağına yerleştiren anlatı yapılarıyla öne çıkar. Bu metinler, özellikle özneleşme sürecini tamamla(ya)mayan bireyleri merkeze alarak; yönsüzlük ile kararsızlık arasında sıkışmış, içsel karanlık yönlerini anlamlandırmakta zorlanan öznelerin, sorumluluktan kaçışlarını, etik tutarlılık geliştirememelerini ve bütünleşememiş benlik yapılarını görünür kılar. Sabahattin Ali’nin İçimizdeki Şeytan adlı romanı, bu türden bireysel çözülmeleri arketipsel düzlemde ele alan nitelikli örneklerden biri olarak öne çıkar. Başkarakter Ömer’in kişilik yapısında gözlemlenen sorumluluktan uzak durma eğilimi ile dışsal yönlendirmelere bağımlılığı, anlatı düzleminde yetim ve gölge arketiplerinin belirleyici etkisiyle biçimlenmektedir. Ömer’in benliğini dışsal bağlar aracılığıyla sürdürülebilir kılma yönelimi, ait olamama diyalektiğini aşma arzusu ve duygusal korunmasızlıktan sıyrılma çabası, yetim arketipinin anlatıdaki yansımalarına işaret etmektedir. Öte yandan, öznel sorumluluklarını yerine getiremeyişini soyut bir içsel figür -şeytan- üzerinden gerekçelendirmesi ve bastırılmış karanlık yönleriyle yüzleşememesi, gölge arketipinin anlatı içindeki işleyişini somutlaştırmaktadır. Arketipsel düzeyde eksik yapılandırılmış bu iki unsur, karakterin içsel tutarlılığını zayıflatarak psikolojik çözülmeyi hızlandırmakta; söz konusu kırılma bireysel düzeyin ötesine uzanarak toplumsal bilinçte süreğen bir yıkımın metaforuna dönüşmektedir. Çalışma, anlatıdaki karakterin arketipsel yetersizlikler etrafında nasıl şekillendiğini irdelemekte; “yetim” ve “gölge” arketiplerinin, bireyin içsel tutarlılığını zayıflatarak benlik bütünlüğünü kuramamasına neden olan etkenleri açımlamayı ve bu çözülmenin, kimlik dağılmasını derinleştiren belirleyici bir unsur olarak anlatıya nasıl yansıdığını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Keywords : İçimizdeki Şeytan, Arketip, Yetim Arketipi, Gölge Arketipi, Benlik, Kimlik Çözülmesi

ORIGINAL ARTICLE URL