Şâhnâme’de Geçen Siyâvuş Hikayesinin Monomit Kuramı Bağlamında İncelenmesi

Authors : Melek Gedik

Pages : 1598-1609

Doi:10.29110/soylemdergi.1776596

View : 106 | Download : 138

Publication Date : 2025-12-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Carl Gustav Jung tarafından ortaya konulan arketip kavramı edebî eserlerin yorumlanmasında yeni kapılar aralamış ve modern eleştiri kuramlarının temellendirilmesinde önemli bir rol oynamıştır. Jung’un arketip teorisi, özellikle mitoloji ve epik anlatılar gibi türlerde insanların yaşadıkları deneyimlere ilişkin veriler sunmaktadır. Bu teoriden yola çıkan Joseph Campbell, The Hero with a Thousand Faces (Kahramanın Sonsuz Yolculuğu) adlı eserinde farklı kültürlere ait mitolojik anlatıları karşılaştırmalı biçimde inceleyerek monomit kuramını ortaya koymuş; pek çok kültürde yer alan kahraman anlatılarının evrensel bir yapıya sahip olduğunu ileri sürdüğü bir model geliştirmiştir. Campbell’ın bu kuramı kahramanın yolculuğuna ilişkin yola çıkış, erginlenme ve dönüş olmak üzere üç temel aşamayı oluşturmaktadır. Bu çalışma, Campbell’ın monomit kuramını temel alarak, Firdevsî’nin Şâhnâme adlı eserinde yer alan Siyâvuş hikâyesini incelemeyi amaçlamaktadır. Şâhnâme, İran’ın tarihi ve kültürel unsurlarını içeren bir destan olmakla birlikte içerdiği kahramanlık anlatılarıyla da dikkat çeken bir eserdir. Firdevsî’nin mitolojik kahramanların yaşamlarını konu ettiği eserin anlatı yapısı farklı disiplinler açısından incelenmeye olanak sağlamıştır. Bu doğrultuda Şâhnâme, monomit kuramı bağlamında ele alındığında eserin anlatı yapısının, kahramanın yolculuğuna dair evreleri yansıttığı söylenebilir. Eserde yer alan Siyâvuş hikayesi de Campbell’ın kahramanın yolculuğu modeline büyük ölçüde karşılık gelen örneklerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışmada Siyâvuş’un yolculuğu, yola çıkış, erginlenme ve dönüş evreleri üzerinden analiz edilmeye çalışılacaktır.
Keywords : Joseph Campbell, Monomit, Firdevsî, Şâhnâme, Siyâvuş

ORIGINAL ARTICLE URL