SPORA DEVAM ETME NİYETİ ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: MADDE TEPKİ KURAMI VE KLASİK TEST KURAMINA DAYALI GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Authors : Burhan Özkurt, Yasin Altın, Ersin Eskiler, Hüseyin Fatih Küçükibiş
Pages : 26-48
Doi:10.33689/spormetre.1593920
View : 143 | Download : 107
Publication Date : 2025-06-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu araştırmada, lisanslı ve rekreatif amaçlı spor yapan bireylerin spora devam etme niyetlerini belirlemeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracının geliştirilmesi amaçlanmıştır. Ön çalışmada, alan yazın ve devam etme niyetine ilişkin ölçekler incelenerek hazırlanan 16 maddelik havuz, doktora mezunu dört alan uzmanının görüşüne sunulmuştur. Uzman görüşleri doğrultusunda madde havuzu 11 maddeye düşürülmüş ve taslak form oluşturulmuştur. Ölçek formatı, Likert tipi ölçek olarak belirlenmiş ve 1-5 arasında puanlanan 5’li Likert tipi derecelendirme ile ölçeklendirilmiştir. Taslak form hedef kitleye benzer özellikleri taşıyan 30 kişilik küçük bir gruba uygulanmış ve pilot uygulama gerçekleştirilmiştir. Pilot uygulama sonrasında lisanslı ve rekreatif amaçlı çeşitli branşlarda spor yapan 627 sporcuya (X̄yaş = 20.42±7.86) uygulanmış ve ölçme aracının boyut yapısına ilişkin keşfedici çalışmalar gerçekleştirilmiştir. %1.92 oranında uç değer tespit edilerek 12 gözlem analiz dışı bırakılmış ve 615 gözlem ile Temel Bileşenler Analizi (TBA) ile altı maddeden oluşan tek boyutlu yapı ortaya konmuştur. Keşfedici çalışmada olduğu gibi hedef kitleye uygun 550 sporcuya (X̄yaş = 20.36±7.95) altı maddelik nihai form uygulanmıştır ve %5 oranında uç değer tespit edilerek 28 gözlem analiz dışı bırakılmıştır. 522 gözlem ile Klasik Test Kuramı’na (KTK) dayalı doğrulayıcı çalışmalar gerçekleştirilmiş ve yapı doğrulanmıştır. Modelin uyum iyiliği indeksleri yüksek düzeyde model-veri uyumunun sağlandığını göstermiştir (χ2 / sd = 3.04, RMSEA = .06, RMR = .004, SRMR = .004, CFI = .99, NFI = .99, NNFI(TLI) = .99, GFI = .99, AGFI = .96, RFI = .99 ve IFI = .99). Lisanslı ve rekreatif sporcu alt gruplarında ölçme değişmezliği test edilmiş ve ölçüm modelinin skalar değişmezliğe ulaştığı gözlenmiştir. Ölçeğin yakınsak geçerliğine ilişkin kanıtlar sağlanmış ve ölçeği oluşturan maddelerin birbiriyle uyumlu ve faktörle ilişkili olduğu gözlenmiştir. Spora devam etme niyeti yapısının literatürde orta düzeyde pozitif yönlü ilişkili olduğu kanıtlanmış keyif alma değişkeni ile ilişkisi benzer özelliklere sahip 107 bireyden oluşan sporcu grubunda incelenmiş ve ölçüt geçerliği için kanıt sağlanmıştır (r = .59 ve p < .001). Ölçeğin güvenirliğini tespit etmek için tek uygulamaya dayalı iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır ve çok yüksek düzeyde güvenilir olduğu gözlenmiştir (α = .98, ω = .99, Hoyt’un varyans analizi = .98, İki Yarı Güvenirlik Katsayısı = .98). Ek olarak çoklu uygulamaya dayalı test – tekrar test yöntemi ile benzer özelliklere sahip 42 gözlemden elde edilen verilerle sınıf içi korelasyon katsayısı hesaplanmış ve yüksek düzeyde güvenilir olduğu gözlenmiştir (ICC(A, 2) .92 [.85 < ICC < .958]). Daha sonra Madde Tepki Kuramı’na (MTK) dayalı Kademeli Tepki Modeli ile doğrulayıcı çalışmalar gerçekleştirilmiştir. MTK’ya dayalı uyum iyiliği indeksleri yüksek düzeyde model-veri uyumunun sağlandığını göstermiştir (C2 = 33.44, sd = 9, RMSEA = .071, SRMR = .01, TLI = .99, CFI = .99). Ayrıca madde ayırt edicilik ve madde güçlük parametreleri hesaplanmış, madde düzeyinde ve toplam puan düzeyinde grafiksel incelemeler gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin -2.5 ile 1 theta aralığındaki bireyler için yüksek düzeyde ayırt edici olduğu, 5’li Likert tipi derecelendirmenin yapı için uygun olduğu tespit edilmiştir. Theta düzeyi ve standart hatalarına dayalı olarak ölçeğin görgül güvenirlik katsayısı hesaplanmış ve yüksek düzeyde güvenilir olduğu gözlenmiştir. KTK ve MTK’ya dayalı olarak elde edilen bulgular sonucunda ölçeğin geçerlik ve güvenirliğine ilişkin psikometrik kanıtlar sağlanmış geçerli-güvenilir bir araç olarak kullanımının uygun olduğu belirlenmiştir.
Keywords : Spor, , devam etme niyeti, , ölçek geliştirme, , madde tepki kuramı, , klasik test kuramı

ORIGINAL ARTICLE URL