OSMANLI EĞİTİM SİSTEMİNDE KURUMSALLAŞMA VE MAARİF NEZARETİ’NİN KURULUŞU

Authors : Bünyamin Akgün, Ahmet Altıntaş

Pages : 395-420

Doi:10.30692/sisad.1688510

View : 76 | Download : 93

Publication Date : 2025-07-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Türk eğitim sistemi, yasal düzenlemelerle şekillenmiş ve dönemsel ihtiyaçlara göre gelişmiştir. Osmanlı\\\'da 1331 yılında Orhan Gazi tarafından kurulan medreseler, İslam hukuku temelli bir eğitim modelinin temelini atmıştır. Fatih Kanunnamesi, bu sistemi düzenleyen ilk kapsamlı hukuk metni olmuştur. Kanuni Sultan Süleyman dönemindeki düzenlemelerle medrese eğitimi gelişmiş, Osmanlı\\\'nın idari ve sosyal yapısına katkı sağlamıştır. Bu dönemde medreseler, fen bilimleri dahil birçok alanda ilerlemenin merkezi olmuş ve altın çağını yaşamıştır. XVI. yüzyıldan itibaren Osmanlı eğitim sistemi gerilemeye başlamış, XVII. yüzyılda ise Batı’nın etkisiyle değişim ihtiyacı fark edilmiştir. I. Abdülhamit, III. Selim ve II. Mahmut dönemlerinde başlatılan reformlar, Tanzimat Dönemi’nde daha sistemli hale gelmiştir. Eğitim politikalarını merkezileştirmek amacıyla 1857’de Maarif Nezareti kurulmuş, modern eğitim kurumları (Rüştiye, İdadi, Darülmuallimin) teşvik edilmiştir. 1869 tarihli Maarif-i Umumiye Nizamnamesi, eğitimin yasal çerçevesini belirlemiş; ilköğretim zorunlu hale getirilmiş ve kız çocuklarının eğitimi için Darülmuallimat gibi okullar açılmıştır. Müfredata fen bilimleri, matematik, tarih ve yabancı dil dersleri eklenerek modern eğitim yaygınlaştırılmıştır. Tanzimat dönemi reformları, mali zorluklar ve geleneksel yapının direncine rağmen Osmanlı eğitim sisteminin modernleşmesi sürecini başlatmıştır. Bu çalışma, Tanzimat dönemi ve öncesinde gerçekleştirilen yasal düzenlemeleri ele alarak, Osmanlı eğitim sisteminin gelenekselden moderne doğru gelişim ve dönüşüm sürecini eleştirel ve tarihsel bir perspektiften analiz etmeyi amaçlamaktadır.
Keywords : maarif, kanunlaştırma, yasal düzenleme, modernleşme, Maarif-i Umumiye Nezareti, Maarif-i Umumiye Nizamnamesi

ORIGINAL ARTICLE URL