Hak Öznesinin Değişen Kapsamı: Ulusal Yargı Kararlarında Doğa Hakları

Authors : Gülden Çınarlı Özbilenler

Pages : 1295-1384

Doi:10.52273/sduhfd..1794212

View : 126 | Download : 449

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :18. yüzyıl sonlarından itibaren insan faaliyetlerinin doğa üzerindeki büyüyen etkileri nedeniyle yakın geçmişte bu tarihler, yeni bir çağın başlangıcı olarak kabul edilmiştir. Antroposen adı verilen bu dönemde, insanın doğayı anlayıp ona uyum sağlayacak şekilde yaşama eğilimi, doğayı kontrol altına alıp sınırsızca sömürme mücadelesine dönüşmüştür. Zamanla bu durumun yarattığı çevresel krizlerle yüzleşen insan, doğaya yaklaşımını gözden geçirmek zorunda kalmıştır. Felsefi arka planda da insanın merkezi konumu sorgulanmaya başlanmıştır. Biyosentrik yaklaşım kapsamında değerlendirilen bir grup görüş, hayvanların da menfaatlerinin hukuk sistemlerince korunmasını savunmuştur. Ekosentrik yaklaşım kapsamında değerlendirilen bir grup görüş ise doğa haklarının tanınmasını konu almıştır. Dünyada hayvan hakları anlayışı, normatif düzenlemelerde pek etkili olamamış ancak doğa haklarının yaygınlaşmasıyla bu kurallardan hayvanlar da yararlandırılmaya başlanmıştır. Bugün hukuk sistemlerinde, doğa haklarının normatif olarak tanındığı devletler yer aldığı gibi, doğrudan mahkeme kararıyla doğanın hak öznesi olarak kabul edildiği devletler de bulunmaktadır. Amerika başta olmak üzere, Asya ve Avrupa kıtalarında, doğa haklarını tanıyan mahkeme kararları verilmiştir. Çalışmada, hukuk sistemlerinde hak sahibi kılınan “öznelerin” kapsamında yaşanan dönüşümü felsefi arka planıyla ortaya koyarak, ulusal yargı kararlarıyla doğa haklarının tanınması meselesini açıklamak hedeflenmiştir.
Keywords : Ekosentrik Yaklaşım, Doğa Hakları, Biyosentrik Yaklaşım, Hayvan Hakları

ORIGINAL ARTICLE URL