Kürtçe Şerh Literatüründe Hadis Yorumu: Tuhfetü’z-zâkirîn Üzerine Bir İnceleme

Authors : Rıdvan Kalaç, İsmail Atasoy

Pages : 367-391

Doi:10.35415/sirnakifd.1735579

View : 430 | Download : 267

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Hz. Peygamber’in söz ve fiillerini anlama çabaları, tarih boyunca yalnızca Arap dünyasıyla sınırlı kalmamış; farklı dil ve kültürlerde de özgün yorum gelenekleri ortaya çıkmıştır. Bu çerçevede, Kürtçe’deki hadis yorumculuğu faaliyetleri, hem dinî bilginin yerel dillere aktarımı hem de halk nezdinde yorum kültürünün yerleşmesi açısından dikkate değerdir. Özellikle Osmanlı’nın son dönemlerinden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar olan süreçte, Kürtçe hadis literatürünün şekillenmeye başladığı mütevazı ama anlamlı bir dönem yaşanmıştır. Bu sürecin önemli örneklerinden biri, Halife Yusuf Topçu tarafından yazılan ve 1962’de yayımlanan Tuhfetü’z-zâkirîn adlı eserdir. Eser, Arapça hadis metinlerini Kürtçeye çevirmenin yanı sıra, onları kısa fakat hikmetli açıklamalarla yorumlamış; böylece halkı irşada yönelik sade bir şerh modeli sunmuştur. Halife Yusuf’un yorum yöntemi, ilgili ayetlerle istişhâd, benzer hadislerle destekleme, sahâbe ve tâbiîn sözlerinden yararlanma, geçmiş ümmet kıssalarına atıf ve tasavvufi yorumlar gibi çok yönlü bir yapıya sahiptir. Ayrıca halk şiirine dayalı manzum ifadelerle anlatımı güçlendirmesi ve insan psikolojisi ile toplum yapısına dair gözlemleri, eseri günümüzün kültürel ve entelektüel bağlamına taşımıştır. Bu yaklaşım, Tuhfetü’z-zâkirîn’i yalnızca lafzî açıklama yapan bir metin olmaktan çıkararak, pedagojik ve sosyolojik yönleriyle bütüncül bir yorum modeline dönüştürmektedir. Kullanılan sade ve yerel dile uygun anlatım, eseri hem ilmî hem de kültürel bir metin hâline getirmiştir. Sonuç olarak, bu eser, Kürtçe’de şekillenen bölgesel hadis yorum geleneğinin öncü örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir.
Keywords : Hadis, Yorum, Kürtçe, Tuhfetü’z-zâkirîn, Halife Yusuf, Şerh Yöntemi.

ORIGINAL ARTICLE URL